8 I. H. STÜFFKEN 



Quae quum ita sint, cogitanti mihi, quid potissimum argumeuti elige- 

 rem, de quo magistratum academicum depositurus dicerem, se obtulit 

 quaestio, quomodo experientia omnis nostrae cognitionis fons 

 sit habendus unicus. Quae quidem quaestio et a mea persona non 

 est aliena, et ad omnes artium disciplinarumque cultores pertinet. Vos, 

 auditores, me liac de re dicentem benigne, quaeso, audite, pro humanitate 

 vestra conniventes in erroribus sive rationis, sive orationis, quibus captus 

 esse deprenhendar. 



Memorabam eos , qui experientiae opponunt speculationem. Quod attinet 

 ad illam, non eam dico experientiam sive sfineifji'av, cui Aristoteles 

 medium inter sensum et artem scientiamque locum attribuit. Sensus, ex 

 eins sententia, cognitionis praebet semina, unde tarn memoria quam expe- 

 rientia nascitur. Haec cum arte et scientia nonnihil habet convenientiae , 

 inter se tarnen difFerunt. Nam experientia ad singula spectat, ars et 

 scientia ad universa. Sed experientia ad germanam scientiam perducit eum, 

 qui ea recte utitur. Non reapse igitur, sed verbo tantum Aristoteles 

 discrepat ab iis, qui hodie omnem scientiam ab experientia profectam seu 

 empiricam esse contendunt. 



Neque eam dico speculationem, cui antiquiores se dabant Philosoph!. 

 Hi enim omnem accuratiorem rerum indagationem hoc nomine appellabant, 

 ac speculari et philosophari erat iis prorsus idem. Postea autem hoc 

 vocabulo designari coepit singularis quaedam disputandi verique inveniendi 

 via, quam ingressi non rebus explorandis, sed vi menti insita ad verae 

 scientiae arcana penetrare conabantur. Philosophi, qui hanc methodum 

 sequuntur, quamquam ultro fatentur experientiam ad singularum rerum 

 cognitionem esse necessariam , nee verum esse quidquam, quod rebus ex 

 hoc tanquam fönte haustis repugnet, contendunt tamen non experientiam, 

 sed unam rationem Philosophi esse magistram. 



Qui naturae historiaeve se dedit studio, cognitamque habet viam, quae 

 in utroque ad verum reperiundum ducit, nee tamen animum attendit ad 

 cognosccndi principia maxime generalia, mirabitur fortasse, esse quosdam, 

 qui aliura praeter experientiam ad cognitionem aditum esse sibi persuase- 

 rint: nihil enim ei pro certo habendum esse videtur nisi quod rite perce- 

 ptum exploratumque sit, aut legitime ex hoc quasi fönte derivatum. At- 



