ORATIO. 9 



tarnen non est mirum esse qiioque, qui nonnullarum rerum scientiaui 

 aliunde petendam esse existiment. Nara praeter res in sensus incurrentes 

 tales etiam animo obversantur, quae a sensibus sunt remotae, quarum 

 tarnen non omnis notitia negata nobis videtur. In omnibus gentibus panlo 

 cultioribus fuere, qui rerum omnium naturam et originem explorarent, et 

 ad quid homines geniti essent investigare studerent. Multi populi a nia- 

 ioribus acceptam coluerunt doctrinam de vita animi post mortem corporis, 

 de Deo deque eins cum hominibus couiunctione et hominum erga Deum 

 officiis. Divinam religionis Christianae originem multi Theologi historicis 

 defenderunt argumentis: sed eorum etiam, qui ad religionem vindicandam 

 historiam testem adhibendam censebant, multi argumentis quoque aliunde 

 petitis hac in re opus esse viderunt: nee profecto defuere, qui in rebus ad 

 Dei cognitionem religionemque pertinentibus nullius auctoritate standum 

 -esse, aut certe per fidem ad intellectum progrediendum esse existimarent. 

 Hos omnes, quantumvis ceterum inter se discrepantes , hactenus convenire, 

 ut omnem cognitionis materiem sensibus inesse negent, manifestum est. 

 Theologiae autem, quam dicunt, naturali, rerum sensu externo internove 

 percipiendarum causam absolutam quaerenti , nonnuUi opposuerunt Theolo- 

 gianr speculativam sive rationalem. Rationem nempe illi disiunxerunt ab 

 intellectu. Huic attribuerunt rerum finitarum distinctionem, eamque illarum 

 cognitionem, ut quo ordine sint dispositae, quo inter se cohaereant modo, 

 seseque subsequantur , intelligamus: illi, quippe summi numinis imagini, 

 sublimiorem assignarunt scientiam, non singulis perscrutandis acquisitam, 

 sed ex ipsius luce enatam. His quidem non sunt annumerandi, qui notio- 

 nes entis, unius, eiusdem, substantiae, causae et huiuscemodi alias, ad 

 cognitionis formam spectantes, cum leibnitio aliisque, menti ipsi vindicant. 

 Sed propius ad sententiam , quam commemorabam , accedit novae Phiioso- 

 phiae parens cartesius. Hie, quum animo in se converso inter ceteras 

 ideas sibi insitas invenisset illam , quae substantiam quamdam infinitam , 

 independentem , summe intelligentem summeque potentem, omnium rerum 

 creatorem exhiberet, hanc nonnisi a Deo ipso proficisci potuisse demonstrare 

 conatus est: nee dissimili modo ratiocinati sunt, qui Philosophiam cartesii 

 probabant. Animis eorum obversabatur quod postea cartesii admiratores 

 explicarunt dicendo, rationem nostram, cui insint spatii temporisque infiniti, 



2 



