r 



ORATIO. 13 



atque illas amplificatas esse et perfectas: nee difficile intellectu est, cur 

 noD pari passu progressae sint. Disciplinae autem, quae inquirunt iu animi 

 humani naturam, quae tractant quaestiones de iusto, bono, pulchro, vel 

 de hominum societate, unde profectae sunt, nisi ex iis, quae animo humano 

 perscrutando cognoscimus? In bis disquirendis et necessitatem agnoscimus, 

 qua in cogitando, volendo, agendo constricti sumus, et normam, ad quam 

 ultro cogitationes nostras et facta ipsi exigimus. Sed quae nostra sunt, 

 quae sunt veluti fons omnium , quibus in nobis excolendis rebusque agendis 

 utimur, haec ipsa, quamvis non extrinsecus nobis obiiciuntur neque sensus 

 nostros afficiunt, mente tarnen eorum sibi conscia percipiuntur. 



In sententiam de cognitionis humanae origine, quam paucis complexi 

 sumus, non convenit Sensualismi nomen. Huic enim quidquid mens 

 volvit ex sensuum perceptione ortum videtur. Neque Empirismi con- 

 venit appellatio. Nam quamvis, si vera est nostra sententia, ea tantum, 

 quae offeruntur homini, ab illo cognosci possint, vetat tarnen illa in expe- 

 rientia veritatis quaeri iudicium. Quod qui fecerunt, ii, ut speculativae 

 methodi evitarent errorem, in contrarium mihi incidisse videntur, et quae 

 rationis sunt ad experientiam retulisse. Sed paulo accuratius iam videndum 

 est, quinam experientiae fines sint constituendi. Qua quidem in re kantii, 

 qui in primis hunc locum illustravit, ratio est habenda. 



Philosophiae theoreticae kantii mentione iniecta prae ceteris menti 

 obversari solet decretum , res ipsas homini prorsus esse absconditas nul- 

 iamque esse scientiam theoreticam nisi rSiv (paivoufvav. Argumenta, 

 quibus in hac re usus est, sexcenties sunt reprobata atque etiam refutata. 

 Et sane, si in hanc sententiam eundum esset, simul confiteri deberemus, 

 neminem umquam scire posse, an veri aliquid perceperit. Sin autem hoc 

 sciii nequit, frustra etiam laberet necesse est is, qui in cognitionis 

 natura et origine explicanda operam collocaverit : neque kantius ipse spe- 

 rare potuit, se certi aliquid reperturum fuisse. Eorum vero, quae praecepit 

 de partibus menti humanae in omni cognitione tribuendis, longe aha est 

 ratio. Iam pridem perspectum fuerat sensibus non percipi res ipsas, sed 

 ea percipere animum, quae vi sensuum rerumque consociata gignantur. 

 Sensus autem quum moventur, accipimus aliena, sed ubi rerum notitiam 

 comparamus ipsi in actione versamur. Vel res singulae ne leviter quidem 



