14 !. H. STUFFKEN 



percipi possunt, nisi mentis ad hoc opera adhibita. Movetur animus eas 

 a contiguis discerneus earumque partes et proprietates cogitationc comprc- 

 hendens. Tn hoc aiiimi motu temporis spatiique nascuntur notiones. Fieri 

 enim nou potest, ut motum cogitet animus, quin has, quas kantius 

 visiouis formas nominavit, ex sinu suo proferat. Quod non ita intelligen- 

 dum est, ac si, quod Philosophus acutissimus voluit, de suo rebus tribuat, 

 quod illis deest, sed mentis actione percipi, quod e sensibus peti nequeat. 

 Idem dicendum est de iis, quae categoriae appellari solent et noruiae 

 sunt quaedam, ad quas res animo oblatas exigimus et inter se distinguimus, 

 et quaedam quasi vincula, quibus eas inter se colligamus. Nam hae 

 quoque ita nobis sunt propriae, ut a rebus non sint alienae. Menti sunt 

 rebusque communes, atque hac communitate fit, ut res non sensus tantum 

 afficiant, sed intelligi possint. Similia enim, ut veteri in provcrbio est, 

 similibus cognoscuntur. Nisi enim statuere velimus cum nonnullis supc- 

 rioris seculi philosophis, omnem nostrae mentis actionem constare sensa- 

 tione, quam vocabant, aut primigenia aut transformata, et cogitandi ac 

 sentiendi negotia eodem plane redire, concedendum est, menti praeter 

 sensus alia cognitionis adiumenta esse. Sed nulla sunt praeter ipsam 

 cogitandi vim , quae cernitur in rebus ope categoriarum digerendis copu- 

 landisque. 



Quod quidem ad causae categoriam attinet, iam hümiüs ostendit, rem 

 alteram altera effici, sensu non comprehendi. Et re pauIo accuratius per- 

 pensa intellectu facilc est, res mutandi efficiendique vim in sensus non 

 cadere. Ad naturae cognoscendae viam illi ducuut, sed in rerum natura 

 nuUas agnosceremus causas, nisi ipsi essemus auctores sive causae nostrarum 

 cogitationum , huiusque rei haberemus conscientiam. Ut alia, sie quod 

 huic uotioni subest, in nobismet ipsis inventum, ad naturae explicationem 

 traducimus. Non igitur ab omni parte verum est, quod a multis praedicari 

 solet, omnes nostras de natura cogitationes ex sensuum manare fönte. 

 Confessi sumus, quae in animo deprehendantur non ab omni experientia 

 esse remota. Sed cogitandi cognoscendique subsidia, quae in nosmet ipsos 

 introspicientes invenimus , non habitus sunt aut afFectus animi, sed actio- 

 nes. Mens sua agit, materiamque suggestam disponit et variis modis 

 connectit. Mentis autem actioni res, quae percipitur, dat orcasionem. 



