ORATIO. 15 



sed neque actionis, neque legum, ex mentis ipsius natura exortarum, 

 quibus est adstricta, veluti mater est. Certissimum quidem est nos harum 

 legum esse ignaros, nullasque categoriarum effiugere posse notiones, prius- 

 quam ad cogitationem nostram animum attenderimus. Verum quemadmodum 

 cetera nostra non tum demum existunt, quum eorum fimus conscii, ita 

 neque illi animi motus iuter se diversi, quibus res comprehendimus atque 

 intelligimus. 



Ut igitur ille in errore versatur, qui se ex nudis mentis conceptibus 

 doctrinae corpus effecturum sperat, quum antitheseos syntheseosque via 

 procedens, nihil agit aliud, quam ut revocet seposita, quae memoriae infixa 

 liaeserant, sie, si quid video, is quoque fallitur, qui supra commemorata 

 intelligendi instrumenta ex sensuum visis nata et a rebus distincta sive 

 abstracta esse putat. Non negandum est eadem via notiones categoricas 

 atque alias informari: sed utrarumque diversa est materia. Harum ma- 

 teria ipsa est cogitatio, seu mentis actio materiam undecunque ortam dige- 

 rentis cognitionemque inde efficientis. 



Distingui solebat inter disciplinas empiricas et rationales. Dialecticam 

 qui sequuntur methodum, ea, quae vere sint, una ratione cognosci 

 existimant. Sed rursus empiricae methodi patroni uimii mihi videntur, 

 quum experientiam disciplinarum etiam, quae formales dicuntur, unicum 

 esse fontem jcontendunt. Mathematicam illi subiiciunt Physicae. Et Geo- 

 metria quidem Physicae pars hactenus dici potest, quod tractat quae omnibus 

 corporibus sunt communia. Sed quamquam, ut figuram vel spatium cogi- 

 temus, nulla experientia opus est, inde tamen haud pauci harum rerum 

 notionem natam esse arbitrantur. Sed si vel hoc largiamur, tenendum est 

 eorum, quae sensibus percipiuntur, in disciplina ipsa excolenda nulluni 

 esse usum. Inventa eins, uti ab una mentis cogitatione orta sunt, sie 

 nulla adhibita experientia vera esse demonstrantur. Fatendum est Mathe- 

 maticos corporum simulacra in animo praesentia contemplari, sed in iis 

 etiam sunt, quae nulli rerum observationi , sed soIi debeantur cogitationi, 

 quae hie praecedit, dum sequitur contemplatio. lidem, quibus nos oppo- 

 nimus, contendere solent, omnia, quae axiomatibus enuncientur, non ex 

 unius mentis functione provenire, sed experientiam fontem habere unde 

 emaneut: idque effici putant hoc argumento, quod multi eorum sunt inscii. 



