16 -I. 11. STUFFKEN 



At pauciores non sunt, qui cogitandi leges, quibus omnes parent honiines, 

 quasque mentis proprias esse haucl facile quis negaverit, plane ignorcnt. 

 Sed id quoque deiiius, experientiae deberi quae axiomatibus contineantur; 

 inde autem eorum veritatera probari pernegandum est. Veritatum neces- 

 sai'iarum nomine ab illis, quae usu cognoseuutur, nou sine causa seiuncta 

 sunt. Incurrit quidem haec distinctio in reprehensionem nonnuUorum dicen- 

 tium, naturac leges experientia coguitas non minus necessarias esse habendas. 

 Sed sie vocabulis luditur. Necesse est duo tertio aequalia intcr se esse 

 aequalia, aequalesque causas aequales habere efFectus: necesse est etiani 

 magnetem attraheie ferrum. At ita duo memoramus genera, quae multuni 

 inter se differunt: illud perspicimus, hoc non item. Quare magnes ferrum 

 attrahat ignoramus: rem ita se habere experientia tantum didicimus: qua 

 si caruissemus , non videremus a vero nos aberraturos , si magneti hanc 

 attrahendi vim denegaremus. Simulatque autem hoc sensibus est perceptum , 

 non possumus dubitare, quin omnibus eiusdem generis lapidibus idem 

 commune sit. Quid ita? Quoniam intelligimus cogitationeni , aequales 

 causas inaequales habere effectus, non minus absurdam esse, quam quid- 

 quam sibi ipsum esse dissimile: quod sane experientiae tribui nequit. 

 Praeterea sola rerum conti-mplatione , quid sit factumque sit, non quid 

 futurum sit, mens assequitur. At mihi occurrere video, qui dicat, ex uno 

 omnia huic aequalia cognosci posse. Rectissime. Si autem rogatus, quare 

 e.\ uno de ceteris constet, nunc quoque experientiam causaris, aonne vides 

 in orbem te circumagi et rationem afferre nullam? Experientiae igitur 

 tribuamus quod est experientiae, sed rationi quod est rationis. 



Longe abest ut negem, saepe rationi esse adscripta, quae aUunde petita 

 essent; sed restant, quae summo iure ei referuntur accepta: illa dico, quae 

 ita probari possunt, ut demonstretur contrariüra ne posse quidem vere 

 cogitari. His et his quidem solis veritatum necessariarum convenit appel- 

 latio. Qui autem putat , experientiam eorum quoque esse matrem , statuat 

 ille necesse est, eidem ipsam quoque cogitandi facultatem deberi. 



Si vera sunt, quae in medium attuli, existimandum est, omnem cogni- 

 tionis materiem oriundam esse ex sensuum perceptione animique con- 

 scientia, form am autem ita nobis esse adscribendam , non ut rebus 

 übtrudamus, quae ab iis aliena sunt, sed ut vi mentis naturali concipianuis , 



