18 I. H. STUFFKEN 



coercendus est penitus intra limites exactae, quae dicitur, scientiae. Quod 

 si fieri posset, parum prodesset: natn viis usitatis relictis ille eo duci 

 potest, ubi deprehendat , quae antea inventis lumen afFerant. Qui autem 

 perfectius quid appetit quam scientiae partes experientiae ope consequendas, 

 hie aliam viaiu , quam parum refert utrum speculativam appelles an alio 

 vocabulo designes, ingrediatur necesse est. Rerum genera, proprictates , 

 magnitudines , coniunctiones disiunctionesque et omniuo mutationes expe- 

 rientia cognoscuntur : at non ostendit illa, quid sit quod rebus visu, tactu, 

 auditu perceptis, niateriaeque nomen gerentibus, subiectum sit. Nostri 

 couscientia compertum est nobis, quid agat animus, quaeque eius siut 

 afFectiones: sed non item, quid sit illud quod cogitat, sentit, deceruit. 

 Quae autem disciplinis mathematicis, physicis, ethicis subiectae sunt notiones 

 temporis, spatii, motus, virium , atomorum, iusti ac boni, necessarii et 

 contingentis et id genus aliae, utrum nulla excepta originem debeant expe- 

 rientiae, an partim ex mente ipsa depromptae sint, in controversia est: 

 hoc autem dubio vacat, earum naturam experientia non expHcari. Verum 

 dicet fortasse aliquis, se illarum naturam non curare, sed ea tantum quae- 

 rere, quae experientia constare possint, aut ex bis certa ratione conse- 

 quantur. Nee diffitendum est haud ita magno numero esse homines, qui 

 accurata talium rerum exploratione delectentur. Eorum tamen , qui hanc 

 quaestionem , metaphysicam sciHcet, contemnunt, nonnulH imprudenter 

 incidunt in opiniones metaphysicas , sed nulla ratione nitentes. Qui autem 

 philosopha gaudent natura sponte sua impelluntur ad talia exploranda. 

 Quamquam de naturae studio aliter censeut quam plato, id tamen cum 

 eo maxime agunt, ut non solum cognoscant adspectabilia et leges, quibus 

 haec obteniperant, sed praesertim, quid vere sit et quaenam iis, quae 

 sensibus monstrautur, sint subiecta, Non latet eos, haec non ita posse 

 cognosci, ut nulla supersit dubitandi causa: at propterea illa non intacta 

 relinquenda esse existimant. Insita eorum animis philosophia vetat eos a 

 philosophando desistere. 



In primis quaestio de summo omnium rerum principio ad Philosophiam 

 pertinet ; etsi agitatur etiam inter illos , qui ceterum Philosophiam parum 

 curaut. Quod quidem mirandum non est. Animus enim humanus natura 

 sua ita Comparatus est, ut tendat ad Deum, atque haec propeusio in 



