ORATIO. 19 



Lomine augetur, quum sentiat se non solum pendere a multis rebus extra 

 suam potestatem positis, sed etiam legibus teneri, ad quarum normam 

 vitam actionesque instituat. Propagatur haec Dei cogitatio per societates 

 religionis communione iunctas, quae persuasionem , esse Deum, mundi 

 conditorem, rerum liumanarum gubernatorem , summum legislatorem iudi- 

 cemque aequissimum , omniumque omnino bonorum largitorem, tenerae 

 iuventuti instillant et apud homines aetate provectiores confirmant, tum 

 oratione, tum ritibus sacris ad Deum colendum institutis. Adiungitur de 

 Deo rebusque divinis doctriiia quaedam, quae, etsi agit de eo, quo malus 

 cogitari nequit, haud magis tamen ab uno veri scientiaeque amore originem 

 dueit, quam vulgaris de Deo rebusque divinis persuasio. Sed nee Theo- 

 logiae pars, quae ad Philosophiam pertinet, eandem veri investigandi viam 

 sequitur, ac ceterae disciplinae. Hae a singulis rebus accurate consideratis 

 initio capto ad generaliora lento gradu procedunt : illa ingentem rerum 

 multitudinem, nondum satis cognitam, uno quasi impetu transsiliens, rerum 

 omnium prineipium animo contemplari properat. Quamvis autem via ac 

 ratio, qua ceterae disciplinae inventae et excultae sunt, differat ab ea, 

 quam inierunt homines ad Deum agnoscendum et quantum fieri posset 

 cognoscendum , habent tamen aliquid similitudinis. Illae, quum res natu- 

 rales Iiumanasque interpretari conantur et in primas inquirunt causas, tales 

 etiam admittere coguntur, quarum veritas non ita demonstrari potest, ut 

 nuUum contradicendi se prodat argumentum. Theologia a religione pro- 

 fecta perfectissimum nullisque limitibas circumscriptum rerum omnium 

 auctorem mente assequi annititur. Non diflficile igitur est intellectu, statuta 

 eins non ita confirmari posse atque illa, quae ab experientia vulgari propius 

 absunt. Fieri nequit, ut ullus mortalium Dei scientiam habeat vere ita 

 dictam. Sed aliis etiam disciplinis usu venit, ut quae in iis sunt summa, 

 demonstrationem non capiant. Uli autem, qui disciplinis exculti sunt, 

 quidquid primum eos induxit ad Deum cogitandum agnoscendumque , id 

 maxime student, ut de rerum omnium conditore et gubernatore sententiam 

 acquirant cum rerum, quam acquisivere, scientia cohaerentem. Sunt tamen 

 inter viros ingenii doctrinaeque laude florentes, qui palam profiteantur , 

 suas de rebus divinis sententias cum iis, quae bene cognita esse arbitren- 

 tur, aperte pugnare, neque se tamen eam ob causam moveri, ut ab 



3* 



