36 



I. G. HULLEMAN 



dique übertäte, Nerva viam ad optima quaeque etiam Traianum adoptando 

 praemunivit. Ciii qviidem si gravissimus labor restituendi quae priorum 

 temporum servitus perverterat non cessit omnino, culpandum ipsum secu- 

 lum est, culpanda inveterati mali vis et magnitudo, non animus praestan- 

 tissimi Principis, qui nihil se impensius curare, quam ut bonis artibus ad 

 virtutem vere Romanam suos conformaret, multis praeclare institutis suoque 

 ipse exemplo luculenter probavit. Praeter Imperatorem autem meliorum 

 civium et prudentiorum quotusquisque inventus est, qui non pari studio 

 idem contenderet? Nimirum meminerant illi inque animis tanquam inscul- 

 ptum habebant, quod scite est Enniano versiculo expressum: 



Moi'ibus antiquis stat res Eomana virisquc. 



Quod tarnen propositum quam variis modis sint exsecuti, diligenter et sin- 

 gulatim exponere quum historiae esse videatur, nobis quidera suffecerit 

 passim ea capita attingere, quae ad literarum tarn indolem quam studia 

 proxime pertineant. Ipse autem Traianus literatus nee fuit neque, ut Ha- 

 drianus, videri voluit; ne dicendo quidem multum eum vaiuisse accepi- 

 mus ■*); sed quamvis esset a doctrina mediocriter instruetus, idem tarnen 

 praeceptis philosophiae satis imbutus et artium ingenuarum ut qui maxime 

 amans, illam ad vitae usum accommodare didicerat, literarum patronum se 

 praestabat diligentissimum. Condidisse bibliothecas plures traditur, quarum 

 certe quae Ulpia dicta est in primis inclaruit ®) , utque laudatur eins in 

 vires doctos benevoleutia , ita celebrantur quos habuit dicendi magistris et 

 sapientiae doetoribus honores. Qua tamen in re videtur auctoritate sua 

 scienter, liberalitate modice usus esse, neque efFecisse, quod ab aliis com- 

 missum est, ut literatores potius quam ipsas literas aleret "). Sed quau- 

 tumcunque Traiauo literae debuerunt , blandissima tamen verba Plinii , 

 servitutem priorem cum restituta libertate comparantis, multum abest, 

 A. A. ! ego ut mea faciam. Laudibus ilie Principem suum eundemque 

 fautorem gratus cumulavit, ad veritatem parum locutus est, quum hoc 

 Imperatore literarum studia spiritmn et sanguinem et patriam recepisse asse- 

 veraret '). Illud quidem vix quisquam negaverit, post Octaviani tempora 

 in orbe Romano, praecipue in ipsa Urbe, eas artes, quae ad humanitatem 



