ORATIO. 41 



superstites, verbo saltem sex. iülius frontinüs memorandus, qui hello 

 aeque ac pacis artibus clarus, scriptis de Aquaeductibus et Strategematicon 

 bonae frugis libris, ea potissimum tractavit, quorum diuturno rerum usu et 

 seien tiam sibi comparaverat et perspexerat utilitatem. Hoc gratum nobis, 

 sibi perenne monumentum reliquit, qui vetuit aliud sibi exstrui, bis verbis: 

 //Impensa monumenti supervacua est. Memoria nostri durabit, si vita 

 meruimus" '^). 



Probant utique haec exempla, A.A.! quae multis augere facile est, 

 quantumounque ab Octaviani seculo et veteri gloria tempora Traiani reces- 

 sissent, non adeo tum refrixisse literarum studia, ut omni vita et calore 

 destituta aut paene intermortua esse viderentur. Sed hactenus vix aliud 

 quam scriptores et libros attendimus, quibus se prodiderunt elegantissima 

 eins aetatis ingenia; ad ipsam studiorum rationem interius cognoscendam 

 parum profecimus. Ubi vero domos, ubi scholas intraverimus, liaud ita 

 laeta illa nee sana fuisse apparebit, sed principia serpentis longius et ingra- 

 vescentis mali multo certius dignoscemus. Hoc igitur agamus, oculis ad 

 grammaticam, rhetoricam, philosophiam conversis. 



Sunt studia grammatica a veteribus brevissime in duas partes divisa, in 

 rede loquendi scientiam et poetarum enarrationem ; quarum cum illa coniuncta 

 erat scribendi ratio, hanc praecedebat emendata lectio, mixto bis omnibus 

 iudido^°). Et ipsa quidem ars quum pro dignitate sua magno in honore 

 haberetur et aliquando in Urbe supra viginti celebribus scbolis traderetur, 

 ab ignobiliore hominum genere, plerumque a libertinis factitata, ignorantia 

 et stoliditate praecipientium aut neglecta sensim est aut turpiter degene- 

 ravit. Solebant illi coUigere discipulos non severitate disciplina^, nee ingenii 

 experimento , sed ambitione salutationum et illecebris adulationis ; inscientia 

 autem tradendi vel neglegentia, aut cupiditate diutius exigendi mercedulas, 

 quos occupaverant detinere *'). Num mirum videri potest, A.A.! si a 

 talibus magistris ad maximas quasque ineptias descendebatur, puerorumque 

 ingenia in anilibus nugis detinebantur? lidem magistri, custodiam Latini 

 sermonis suam esse rati, iudicium suum exercebant in Vergilio et Ovidio, 

 in Sallustio et Cicerone, denique in optimis quibusque poetis et scriptori- 

 bus notandis atque ex suo ingenio castigandis. Sic, ut hoc exemplo utar, 

 notabatur a criticis Vergilius, quod notissimam illam sententiam Tra/iü 



6 



