152 I, 1. P. V ALETON 



Sic enim utique existimo, Universum quidem quem conspicimus mundum 

 auctorem suum, qui in ipso vitam habeat omniaque ex ipso producat, 

 pi'odere, significare, ostendere, sub se quasi latentem revelare; at quum 

 illius duae sint partes, alteram quam vulgo naturae nomine complectamur, 

 quantum nobis innotuerit, actionis suae insciam esse, alteram vero cui genus 

 liumanam inprimis sit annumerandum sui suique auctoris esse consciam, 

 adeoque humani illius generis esse ut, omnibus cum corporis tum animi 

 ingeniique viribus et facultatibus exerendis, suam cum Deo necessitudinem, 

 Dei in se actionem et efficacitatem magis magisque et sentiat et manifestet. 



Nil mihi pulchrius videtur adspectu quam immensum illud opus, quod 

 ab humane genere eoque unum quidem totum efficiente, attamen diversis- 

 simas gentes, innumeros homiues sua quemque libertate utentes complec- 

 tente , vel potius ab ipso Deo in illo perficitur. Hie Deum , quem esse et 

 vivere et agere intimo nostro pectori insitum est, non minus praesentem 

 reperimus quam in reliquo sensibili illo et adspectabili mundo. Quam ge- 

 neris nostri historiam explorare ob ipsam illam libertatem sane multo difB- 

 cilius est quam reliquorum omnium quaecunque sunt in rerum natura in- 

 vestigatio, etsi ne in his quidem vestigia certe libertatis divinae plane 

 desint. Sed modo vel aliquantulum bene perspectum habere liceat, operae 

 pretium erit factum. 



In iis autem quae hie primo iam adspectu in oculos incurrunt hoc quo- 

 que est, quod singularum gentium aeque ac singulorum hominum diversae 

 sunt dotes , diversae quoque partes , e quibus nihil plane contemnendum , 

 aliud tarnen alii longe antecellit. 



Iam vero antiquo populo Israelitico id equidem censeo privum proprium- 

 que quod unum omnium omnino praestantissimum est. 



Quod quum paulo uberius exponere non allen um videatur, de antiqui 

 populi Israelitici peculiari pirtute in Deo colendo conspicua coram vobis 

 dicere in animo est. 



Num vero, argumento iam indicato, etiam nunc multis verbis opus erit ad 

 explicandum quare non sine animi commotione ad illud tractandum accedam? 



Ecquis enim est in gravissimorum virorum corona verba facturus quin 

 cupiat de rebus de quibus sibi persuasum sit probabiliter dicere et ad 

 persuasionem apposite? Quod quomodo a me fieri possit vix video. 



