ORATIO. 157 



damentum. Longe enim alia, longe maior haec res est quam ut nudo 

 monotheismi nomine significetur, quem recentissimus scriptor non Israelitis 

 modo, sed toti Semiticae genti natura scilicet proprium esse falso contendit. 

 Multo minus enim de numero quaeritur quam de qualitate. Dubium 

 autem non est, quin is quem Daum colebant Israelitae totius universi 

 auctorem, propter id ipsum quoque iis fuerit mens, spiritum vulgo dicunt, 

 eaque et sapiens et potens adeoque talis qui et vere cultum admitteret et 

 qui coleretur vere dignus esset. Quälern igitur Deum quum omnes reli- 

 quae gentes habuerint nulluni , luculenter apparet iis religionis speciem 

 quidem atque imaginem fuisse, ipsa religione eas revera caruisse. 



Brevissime haec omnia indicare et quasi extremis lineamentis adumbrare 

 conatus sum, Auditores, ut tempori parcerem aliis etiam gravioribus im- 

 pendendo. Etenim quantopere populus Israeliticus Dei inter homines cul- 

 tum promoverit, hinc demum patet, quod ille primus atque solus regnum 

 divinum in humano genere condendum cognoverit et constituere inceperit. 

 Alia enim est suprema illa Dei potestas, quam physicam fere dicas, cuique 

 res creatae omnes vel invitae sunt subiectae, aliud Imperium illud, morale 

 vulgo audit, cui sponte sua et lubens homo se subicere potest et in quo 

 tum ipsius Dei perfectio, quae amore tota continetur, tum hominis in Deum 

 pietas, quae pariter amore tantum cernitur, elucet. 



Huius autem regni Israelitae imaginem exhibent in theocratia illa, quae 

 multos quidem et olim habuit et etiam nunc habet laudatores, multis vero 

 etiam variis nominibus invisa est, ita ut vel hodie, cum alias ob causas, 

 tum libertatis modo civitatis, modo ecclesiae tuendae gratia, eam impu- 

 gnare necesse habeant. Qua de re si hbere profiteri liceat quod sentio, 

 videtur mihi theocratia vulgo non ab adversariis solum, verum etiam a 

 fautoribus minus intellegi, et quamvis vix sperare ausim, eam diligentius 

 expositam omnibus fore acceptam, tenere me non possum, quo minus 

 meam de ea seutentiam vobis explicem. 



Notatu sane dignum est ne fi.avium quidem iosephdm, quem theocra- 

 tiae uomen excogitasse omnes norunt, rem ipsam, de qua ei agendum 

 esset, recte perspexisse, quippe quam ad regiminis formam retulerit. vAlii 

 enim," haec sunt eius verba, // monarchiis , alii paucorum dominationibus , 

 alii multitudinibus permiserunt civitatum arbitrium; noster vero legislator 



