182 G. DIEPIIUIS 



toepassing vatbare regeling zou beheizen. Zoo moet de wetenschap het 

 wezen en den juisten omvang vaststellen van cen in de wet slecbts aan- 

 geduid begrip ; zoo moet een beginsel , door de wet slechts uitgesproken , 

 in haar zijne ontwikkeling vinden. 



Maar nog in een ander opzigt behoeft de wetgeving de aanvulling der 

 wetenschap. Wat nien zieh ook voorstelle van de volledigheid eens wet- 

 boeks , hoe mcn haar beschouwe als eene niet alleen wenschelijke , niaar 

 ook noodzakehjke eigenschap daarvan, — het is niet alleen de ervaring, 

 die het ons leert , maar ook de aard der zaak wijst het aan , dat eene 

 volstrckte volledigheid onbereikbaar is. Het is voor het menschelijk ver- 

 stand niet mogelijk , alle gevallen te voorzien , die in het leven kunnen 

 voorkomen , en voor al die gevallen regelen vast te stellen , die daarop slechts 

 behoeven te worden toegepast. En toch blijven die gevallen niet achter, 

 omdat ze niet in de wet zijn geregeld. Bij de steeds voortgaande ontwik- 

 keling der maatschappelijke zamenleving, ontstaan er ook telkens nieuwe 

 toestanden , nieuwe regtsbetrekkingen. Op die alle moet , waar en zoo als 

 ze zieh vooi'doen, het regt worden toegepast. De regter mag niet weigeren 

 regt te spreken , ook niet op grond van het sfilzwijgen of de onvolledigheid 

 der wet; en Inj moet regt spreken volgens de wet, die bestaat, niet naar 

 eene, die nog eerst gegeven zal worden. Maar wanneer uu evenwel de 

 wet werkelijk onvolledig is en zwijgt, — dan moet er noodwendig buiten 

 haar een regtsregel gevonden worden; doch waar dien te zoeken? Man 

 kan wel is waar, bij de invoering eener nieuwe wetgeving, ten aanzien 

 van hetgeen door haar niet is geregeld, de vroegere in stand doen blijven, 

 maar het springt in het oog , dat de onvolledigheid van een wetboek slechts 

 zelden het gevolg zal zijn van het weglaten van vroegere wettelijke bepa- 

 lingen , dat deze even weinig in alles hebben kunnen voorzien , en dat de 

 behoefte zieh juist daar vooral zal openbaren, waar eene vroegere wet met 

 geene mogelijkheid uitkomst geven kan. Zal men de toevlugt nemen tot 

 het Romeinsche regt, om daarin een subsidiair regt te vinden, dan behoeft 

 men imniers slechts op den verschillenden maatschappelijken toestand te 

 letten om in te zien, dat het, zoo het al als wetgeving bij ons in aan- 

 merking komen kon , als zoodanig aan onze behoeften niet kan voldoen. 

 Gewoonte is bij ons niet, of althans naauwelijks meer als regtsbron er- 



