R E D E V E R I N G. 183 



kendj bovendien behoeft, waar zij tot regel zoii kunnea dienen, ook de 

 vvet niet onvolledig te zijn, en is van haar juist daar geen hulp te ver- 

 wachten, waar de wet niet kon voorzien. Er blijft dan voor de aanvuUing 

 der onvolledige wetgeving geen andere bron over dan de vvetenscliap des 

 regts. En de middelen, die uien daartoe pleegt op te geven, analogie 

 des regts, natuurlijke billijkheid, gescliiedenis van het regt, algemeene 

 regtsgeleerdheid , en -wat er meer van dien aard genoemd mag worden, 

 het zijn inderdaad niets anders dan middelen, waardoor de wetenschap 

 verrigt, wat alleen van haar vervvacht moet worden. 



Met de verklaring en aanvulling der wetgeving staat wel in naauw ver- 

 band, niaar toch is ook wezenhjk daarvan onderscheiden ecne andere 

 werkzaamheid , ik bedoel de toepassing der wet, of zoo men liever wil, 

 van het regt, want zij komt ook te pas ten aanzien van hetgeen buiten 

 de wetgeving als regt wordt erkend, maar daarom niet minder ten aanzien 

 der wetgeving zelve. AI is de bepaling der wet duidelijk , of volkomen 

 verklaard, al heeft bij haar stilzwijgen de wetenschap den regtsregel aan- 

 gegeven, dan ligt het antwoord op eene bepaalde regts vraag voor de band; 

 maar dan is dat antwoord nog niet in verband gebragt met een gegeven 

 feit, zooals het in het maatschappelijk leven voorkomt, en met de soms 

 vrij iugewikkelde regtshetrekkingen , die zieh daarin voordoen. Die feiten 

 en betrekkingen vertoonen zieh in allerlei telkens verschillend gewijzigde 

 vormen, en onmogelijk kan voor ieder van deze in het bijzonder eene be- 

 paald geformuleerde regtsuitspraak voorhanden zijn; slechts zelden zal de 

 uitgedrukte rege! van wet of wetenschap zieh daaraan zoo onmiddellijk 

 aansluiten, dat daardoor alleen reeds in de behoefte is voorzien. Maar die 

 regeis zijn rijk in gevolgen; ze zijn dit op zieh zelve, maar vooral in 

 hunnen onderlingen zamenhang; daardoor kunnen zij een voldoeud rigt- 

 snoer zijn voor al die feiten en betrekkingen; doch daartoe wordt eene 

 bepaalde werkzaamheid, de toepassing, gevorderd. Zij is, zoo men wil, 

 regtstreeks niet het werk der wetenschap, maar veel meer van de praktijk 

 des regts; doch deze kan ook hier de voorlichting van gene niet ontberen. 

 Door de wetenschap geleid, volbrengt de praktijk hare taak; maar van de 

 wijze, waarop zij dit doet, wordt door gene kennis genomen en als het 



