184 G. DIEPHUIS 



wäre rekenschap gevraagd, de rcsultaten van het dagelijksch werk der 

 praktijk worden door de regtswetenschap onderzocht, gelouterd, geordend, 

 verwerkt en alzoo opgenomeu. Zoo wordt die wetenschap zelve daardoor 

 verrijkt, haar omvang uitgebreid, haar inhoud meer en meer bepaald; 

 maar tevens door haar de toepassing zelve meer en meer geleid en be- 

 stuurd, en — opdat ik het met eene vreemde, maar hier als geijkte be- 

 naming uitdrukke — een Systeme d'application gevormd , dat hoe langer 

 hoe meer de toepassing des regts regelt, gelijk het regt zelf geregeld is. 



Wij hebben in eenige trekken gezien, wat de regtswetenschap ten aan- 

 zien der wetgeving te verrigten heeft. Wij hebben opgemerkt, hoe zij 

 deze verklaart en uitlegt, maar ook, hoe zij haar te hulp komt, en aan- 

 vult , wat haar ontbreekt , en hoe zij haar , zoo verklaard en aangevuld , 

 in aanraking brengt met het maatschappelijk leven. Het kan niet noodig 

 zijn, het gewigt dier wetenschap opzettelijk nader aan te wijzen. De be- 

 schouwing van bare werkzaamheid doet tevens hare onmisbaarheid in het 

 oog Valien. Deze zal ons nog nader blijken, wanneer wij de betrekking 

 hebben nagegaan, waarin zij nevens de wetgeving staat. 



Wij merken drieerlei betrekking op , waarin de regtswetenschap nevens 

 de wetgeving voorkomt: 



Zij werkt met de wetgeving mede , opdat deze zal kunnen beantwoorden 

 aan hare bestemming als hoofdbron van het positive regt; 



Zij is, waar de wet te kort schiet, ook zelve regtsbron; 



Zij is de onafscheidelijke gezellin , onder vvier leiding de wetgeving 

 steeds hoogeren trap van ontwikkeling kan bereiken, en alzoo steeds meer 

 zekerheid des regts tot stand breugen. 



Vergunt mij, G. T. , dit een en ander nog kortelijk te ontwikkelen. 



Wij hebben gezien , hoe de wetenschap des regts werkzaam moet zijn 

 tot verklaring en uitlegging der wet. Wanneer wij bedenken, hoe zij 

 daarbij met naauvvgezetheid de bedoeling van den uitgedrukten wil des 

 wetgevers opspoort en aanwijst, zonder uit haar eigen voorraad iets anders 

 te mögen stellen in de plaats van zijne uitspraak , dan schijnt zij de wet- 

 geving als eene getrouwe en onderdanige dienares ter zijde te staan. Doch 



