188 G. DI EP II ms 



Laat ous hct opmerken, dat hij daaihij geenc allecnheerschappij heeft 

 gevestigd of beoogd, en nergens den invloed der wetenschap gelieel heeft 

 afgeweerd of ook maar beperkt. Integendeel heeft hij zelfs hct stilzvvij- 

 gen, de duisterheid of onvolledigheid der vvet niet willen erkennen als een 

 grond , waarop de regier zieh mag vcrschoonen van zijnc verpligting om 

 regt te spreken. Trouvvens, de wetenschap zou zieh haar regt van spreken 

 ook niet hebben laten ontnemen , zelfs niet door eene uitspraak der wet , 

 die over haar , regtsbron gelijk zij , en krachtig genoeg oin nevcns haar 

 te staan , de magt niet had , waaraan de afgeleefde gewoonte zieh moest 

 onderwerpen. En zoo de wet die magt had kunnen uitoefenen en werke- 

 lijk had uitgeoefend over de wetenschap , wier medewerking zij , gelijk wij 

 immers zagen , niet kan ontberen , dan zou zij inderdaad zieh zelve hebben 

 verlamd en tot werkeloosheid gedoemd, en in plaats van regtszekerheid , 

 onzekerheid en willekeur doen heerschen. 



Maar wat spreek ik ter regtvaardiging van den rang, dien wij derregts- 

 wetenschap hebben toegekend , alsof er woorden noodig waren , waar de 

 feiten zelve getuigenis geveu. Wij zien haar werkzaam in de vorming en 

 bepaling van het regt; wij zien, hoe zij daarbij niet treedt in de regten 

 van een ander, daar zij der wetgeving al de eere geeft, die deze als hoofd- 

 bron des regts toekomt; wij zien, hoe zij ook zieh zelve niets aanmatigt, 

 maar alleen verrigt, wat aan hare werkzaamheid is overgelaten en door 

 haar verrigt moet worden , omdat zij de eenige is , die het vermag , en 

 het daarom als hare roeping moet beschouwen. En waar wij dit zien, 

 daar kan het de vraag niet zijn , of zij nevens de wetgeving als regtsbron 

 geldt , maar alleen , of men haar zal erkennen in den rang , dien zij wer- 

 kelijk heeft ingenomen, en waarin zij zieh nevens de wetgeving met toe- 

 nemenden kracht handhaaft. 



Het regt, zooals het door de wetenschap wordt ontwikkeld en vast ge- 

 steld, veelal het regt der wetenschap, of naar hare beoefenaren , die het 

 helpen ontwikkelen en vaststellen, het Juristenregt genoemd, is nevens dat 

 der wet een deel van het positive regt des volks ; niet cnkel omdat die Ju- 

 risten uit het Volk optreden en voor het volk als zijne vertegenwoordigers 

 werkzaam zijn , maar ook omdat het regt zelf zieh ten naauwste aan de 

 wetgeving des volks aansluit. De beginselen , in deze uitgedrukt , geven 



