RED EVO BRING. 189 



de wetenschap aanleiding tot gevolgtrekkingen , die zieh laten overbrengen 

 ook op andere onderwerpen. Ea zelfs vvaar de wetenschap ook dien steun 

 in de wetgeving niet kan vinden, daar is zij zelve toch altijd zoozeer van 

 deze doordrongen, dat, hetgeen zij voortbrengt, zieh daardoor van zelfaan 

 het positive regt moet aansluiten. 



Het openbaart zieh naar buiten vooral in twee , wel is waar verschillende , 

 maar toch inderdaad naauw verwante vormen; ik bedoel de regtspraak en 

 de geschriften der regtsgeleerden. Doch terwijl de verbindende kracht der 

 wet een gevolg is van hare formele vaststelHng door de bevoegde magt, 

 ontbreekt aan de uitspraken der wetenschap dat uiterlijk gezag, en kan dit 

 gemis alleen vergoed worden door eene innerlijke kracht, die hare waarheid 

 haar moet bijzetten. Die kracht vertoont zieh des te zekerder, naarmate de 

 overtuiging dier waarheid algemeener is, naarmate dus de uitgesproken 

 regtsregel meer de uitdrukking is eener communis doctorum opinio , en alzoo 

 in vollen nadruk eene uitspraak der wetenschap genoemd mag worden. 



Maar daar openbaart zieh zooveel verschil van meening in die regtspraak 

 en in die geschriften der regtsgeleerden ; — is het mogelijk , bij dat gemis 

 van overeenstemming aan gen regt der wetenschap te denken, dat het 

 positive regt eens volks zal helpen uitmaken? Voorzeker, het gewigt dezer 

 bedenking is onmiskenbaar. Maar toch, dat men daarom het bestaan en 

 de kracht van een regt der wetenschap niet mag loochenen, daarvan kan 

 ons zelfs een bhk op de andere regtsbronnen overtuigen. Ook de hande- 

 lingen des volks, die een gewoonteregt vestigen, vertoonen uit den aard 

 der zaak eene weifeling en dobbering, waarvan zelfs de reeds gevestigde 

 gewoonte naauwelijks vrij kan blijven; nevens het gewoonteregt, dat alzoo 

 eene volkomene vastheid mist, moest de wet tot meerdere zekerheid des 

 regts leiden; zal men daarom weigeren, die gewoonte, ook op een vroeger 

 standpunt der regtsontwikkeling , als regtsbron te erkennen? En de wet 

 zelve! Ik zal niet spreken van den strijd, die er soms ook tusschen hare 

 bepaUngen schijnt te bestaan; maar al zijn deze op zieh zelve in de vol- / 



maaktste overeenstemming, dit is geenszins het geval met hare verklaring 

 en opvatting, waarop het echter boven alles aankomt; en kan nu die ver- 

 schillende opvatting een grond opleveren, om aan de wet haar karakter als 

 regtsbron te ontzeggen? 



