192 G. DIEPIIUIS 



scliap voorbereid , die liet voorwerp heeft vergezeld of gevolgd van zijne wor- 

 ding af tot zijne latere ontwiklieling ; en de wetgever kan , hetgeen zij heeft 

 geformuleerd , door zijn gezag bekrachtigen , of, vvaar gene bleef weifelen en 

 niet tot eenstemmigheid kwam, door zijne uitspraak zekerheid geven. 



In de laatst beschouwde betrekking is de wetenschap geene regtsbron 

 in den zin, waarin wij vroeger hiervan spraken; zij is niet onmiddellijk 

 werkzaam tot bepaling van het positive regt. Maar toch , wanneer wij op 

 den invioed letteu, dien zij ook uit dit oogpunt geroepen is op dat regt 

 uit te oefenen , dan mögen vrij haar ook hier eene bron des regts noemen , 

 in eenen niet minder belangrijken zin. 



De wetenschap des regts is zieh , bepaaldelijk in den laatsten tijd , meer 

 en meer hare roeping bewust geworden ten aanzien der vorming en ont- 

 wikkeling van het positive regt. Ik zou niet durven beweren , dat de 

 wetgeving in die bewustheid deelt, en ook doordrongen is van het gevoel 

 harer eigene verpligting, om haar werk niet te laten varen , maar het 

 telkens te verbeteren en te volmaken, wanneer die verbetering en volma- 

 king mogehjk is en door de wetenschap voorbereid. Wel mag ik wen- 

 schen , dat het zoo wäre ; de wetgeving zou dan de regtszekerheid bevor- 

 deren, en hierdoor eene onschatbare dienst bewijzen aan de maatschappij. 



Maar zoo zij het deed, zou dan eene volkomene regtszekerheid verkregen 

 zijn? Het antwoord is niet twijfelachtig voor allen , die het volmaakte niet be- 

 schouwen als iets, dat reeds verkregen is of verkregen kan zijn, maar als iets, 

 waarnaar gestreefd moet worden. De wetgeving, hoe ze zieh zelve ook meer 

 volkomen heeft gemaakt onder de leiding der wetenschap , moet bij voortduring 

 door de wetenschap verklaard en toegelicht , bij voortduring bij het licht dat 

 deze verspreidt, toegepast worden. Telkens weder moet zij door de weten- 

 schap worden aangevuld; telkens weder is deze noodig, om bij voorraad te 

 voorzien in de telkens weder ontstaande nieuwe regtsbetrekkingen. En steeds 

 op nieuw bereidt de wetenschap een hoogeren graad van volkomenheid voor, 

 die de wetgeving steeds op nieuw moet willen bereiken. Zoo komt mea 

 telkens meer tot de volkomene regtszekerheid, die zelve is de niet geheel 

 bereikbare limiet , maar waaraan men dan toch steeds nader en nader moet 

 willen, en dan voorzeker ook steeds nader en nader kan komen. 



