620 



HISTORIA GENERAL Y NATURAL 



É donde Ñuño de Guzman fué , halló 

 gente belicosa vestidos de cueros de ve- 

 nados muy bien adobados, é tienen her- 

 mosas mugeres, é gente de mayores es- 

 taturas que los indios de la Nueva Espa- 

 ña. Este ca vallero llevó quinientos de á 

 caballo, unos pressos é otros contra su 

 voluntad, é los que con ella yban, eran 

 los menos. É llegó á Mechuacan, é pren- 

 dió al señor de aquella provingia , llama- 

 do CaQouQi , estando de paz , el qual ser- 

 via á Hernando Cortés : é fué fama que le 

 sacó diez mili marcos de plata ó más , é 

 mucho oro, é tomóle diez mil! indios que 

 le llevó; é aun después le quemó, porque 

 no se pudiesse quexar, é á otros indios 

 principales con él. En fin , él prosiguió su 

 camino é fué donde es dicho , é allá estu- 

 vo en contínjia guerra é le mataron assaz 

 chripstianos ; pero conquistó á Xalisco , é 

 fundó tres pueblos é poblólos de chrips- 

 tianos. É allí estuvo hasta quel visorey 

 don Antonio de Mendoga fué á la Nueva 

 España, el qual lo mandó prender (ó la 

 Audiencia Real que en Temistitan reside), 

 é fué enviado á Castilla á dar cuenta de 

 sus servigios ó culpas al Emperador. 



Aquella tierra é provingia de Xalisco se 

 llamaba el Nuevo reyno de Galicia, por- 

 que es región áspera é montuosa é de 

 gente resgia. 



Después que Ñuño de Guzman fué á 

 aquellas partes, antes que allá fuesse el 

 señor visorey don Antonio de Mendoga, 

 fué á Temistitan el obispo de esta cibdad 

 de Sancto Domingo don -Sebastian Ramí- 

 rez Fuenleal , presidente de la Audiengia 

 Real que aqui reside ; é por mandado de 

 (^éssar fué á reformar á México é Temis- 

 titan é aquella Real Changilleria que allí 

 hay, é como presidente é persona de le- 

 tras y expiriengia : é fueron con él los li- 

 gengiados Johan de Salmerón , que avia 

 estado en la Tierra-Firme , é Quiroga , é 

 ^aynos, é Maldonado. 



Este perlado puso en libertad los in- 



dios, á causa de lo qual los conquistado- 

 res dexaban la tierra é se yban á buscar 

 las vidas ; mas cómo al Emperador, nues- 

 tro señor , le yba más en que su tierra es- 

 tuviesse bien guardada , é su consgiengia 

 segura , dióse tal orden en el tractamien- 

 to de los indios é poblagion de la tierra, 

 que avia la ragon é justigia que conviene, 

 é convertidas innumerables gentes á nues- 

 tra sancta fée cathólica, é con muchos 

 templos é iglesias , assi metropolitana co- 

 mo de muchos obispados é dignidades, é 

 muchos monesterios de religiosos, como 

 más particularmente lo dirá la historia 

 adelante en el lugar que convenga. Y es- 

 tando aquel muy reverendo obispo pre- 

 sidiendo en aquella Real Changilleria é 

 gobernando la Nueva España, volvió á la 

 tierra Hernando Cortés con título de mar- 

 qués del Valle, del qual estado le higo 

 merged la Cessárea Magestad , como bien 

 informado de sus señalados é grandes ser- 

 vigios; é le dio mucha renta é vassallos, 

 é le congedió otras muchas mergedes. É 

 cómo allegó á la Nueva España, le salie- 

 ron á resgebir é á quexársele más de mili 

 señores é indios ; é dcgian que los ligen- 

 giados Matiengo é Delgadillo les avian ro- 

 bado á ellos é á él , é que viesse si que- 

 ría que los matassen á ellos é á los de- 

 más. Y el marqués los consoló é aplacó 

 con buenas é dulges palabras y esperan- 

 gas futuras para su satisfagion: al qual 

 mandaron los oydores , só graves penas, 

 que no entrasse en la grand cibdad de Te- 

 mistitan , é á los conquistadores que se 

 fuessen á vivir é residir en aquella cib- 

 dad , só pena de muerte , por quitarle la 

 gente al marqués. É aun se tractaba de 

 prenderle é tornarle á enviar á España, 

 porque degian á voges que yba á alboro- 

 tar la tierra. Y él, con buen sufrimiento, 

 hígose pregonar en la villa de la Veracruz 

 por capitán general de Su Magestad, é 

 assi lo era : é juntada mucha gente con él, 

 é muy bien en orden, de pié é de caballo. 



