492 COGITATA ET VISA. 



genus provehere nituntur ; quae sane plus habet dig- 

 nitatis, cupiditatis baud minus : tertiam eorum, qui 

 hominis ipsius, sive bumani generis potentiam et im- 

 perium in rerum universitatem instaurare et attollere 

 conantur; quae reliquis proculdubio et sanior est 

 et augustior. Hominis autem imperium sola scientia 

 constare ; tantum enim potest quantum scit : neque 

 ullas vires naturalium causarum catenam perfringere 

 posse, naturam enim non aliter quam parendo vinci. 

 Cogitabat etiam et animo volvebat, qualia sint, qua3 

 de virtute ac vi inventorum tam simplici et mera, 

 quam ea quae cum merito et beneficio conjuncta sit, 

 cogitationem subire possunt. Ac illam quidem non 

 in aliis manifestius occurrere, quam in tribus illis 

 inventis, quae et ipsa antiquis incognita, et quorum 

 primordia etiam nobis obscura et ingloria sunt ; artis 

 nimirum imprimendi, pulveris tormentarii, et acus 

 nauticae. Haec enim tria, numero scilicet pauca, ac 

 inventu non multum devia, rerum faciem, et statum 

 in orbe terrarum mutasse : primum in re litteraria, 

 secundum in re bellica, tertium in re navali ; unde 

 infinitas rerum mutationes secutas esse, attentius 

 intuentibus conspicuas ; ut non imperium aliquod, 

 non secta, non stella majorem efficaciam et quasi 

 influxum in res bumanas habuisse videatur, quam 

 ista mecbanica habuerunt. Quod autem ad merita 

 attinet, id optime percipi, si quis consideret, quantum 

 intersit inter hominum vitam in excultissima aliqua 

 Europae provincia, et in regione aliqua novae Indias 

 maxime fera et barbara; tantum sane ut merito 

 hominem homini Deum esse, non solum ex auxilio 



