444 COGITATION ES JDE SCIENTIA HUMANA. 



Natura [arte] subactae et constricta?, facinora narrat. 

 Alia enira est Naturae dispcnsatio et actio cum sponte 

 fluit; alia cum materiae defectibus et excessibus et prav- 

 itatibus et insolentiis urgetur ; alia denique cum arte 

 et ministerio humano premitur. Itaque prima narratio 

 est ea cui Natural is Historiae Communis appellatio tri- 

 buitur ; cujusrnodi est Aristotelis, Plinii, Dioscoridis, 

 Gesneri, Agricolae, reliquorum. Secuncla, Historia 

 Mirabilium nuncupatur, aut simili titulo gaudet ; quam 

 etiam Aristoteles ipse non contempsit, alii autem ita 

 tractarunt ut eorum vanitatis et levitatis nota in rein 

 ipsam incurrat. Tertia est Historia Mechanica sive 

 Artium ; cui nemo incubuit aut operam constantem 

 et justam impendit ; sed alii alias artes, neque tamen 

 multi multas, scripto aliquo fortasse [tractarunt] eoque 

 ipso obscuro et ignobili, et [quod] apud plerosque lee- 

 tores sordescit. Atque earum partium prima rursus in 

 quatuor partes recte dividitur ; Historian! Coelestium ; 

 Historian! Meteororum ; Historian! Terras et Maris ; 

 et Historian! Specierum. Historian! Coelestium sim- 

 plicem esse cupimus ; suspensa omnino vi et potestate 

 Theoriarum ; qua?que solummodo phenomena ipsa sin- 

 cera, nempe astrorum numerum, magnitudinem, situs, 

 facies, motus, complectatur ; non omissa rerum vulga- 

 tissimarum mentione, eaque exacta ; adclita etiam ob- 

 servatione colorum, scintillationum, positionum, et si- 

 milium, licet ad cursus astrorum descriptionem nil faci- 

 ant. Non enim calculos meditamur, scd Philosophiam ; 

 earn qua; scilicet de superiorum non motu tantum, sed 

 substantia quoque et potestate, intcllectum humanum 

 informare possit. Historia vero Meteororum (ut et 

 ipsa) ex irnperfecte rnistis est. Postquam Aristoteles ] 



l Aristotdis in MS. 



