LIBER OCTAVUS. 75 



cohibere et frsenare. Id ad tempus fortasse facere 

 possint, sed diuturnitatem haec res non assequitur. 

 Spartan! parci fuerunt, et difficiles in cooptandis 

 novis civibus. Unde, donee intra parvos limites 

 dominati sunt, res eorum firmaa fuerunt et stabiles : 

 at postquam limites suos coepissent proferre, et latius 

 dominari quam ut stirps Spartanorum turbam exte- 

 rorum imperio commode coercere posset, potentia 

 eorum subito corruit. Null a unquam respublica 

 sinus suos ad novos cives recipiendos tarn profuse 

 laxavit, quam respublica Romana. Itaque par 

 erat instituto tarn prudenti fortuna, cum in imperium 

 toto orbe ammplissimum succreverint. Moris apud 

 eos erat, jus civitatis prompte elargiri, idque in 

 supremo gradu ; hoc est, non solum jus commercii, 

 jus connnbii, jus hsereditatis, verum etiam jus suf- 

 fragii, et jus petitionis sive honorurn : bocque rur- 

 sus non singulis tantum personis, sed totis familiis t 

 immo civitatibus et nonnunquam integris nationibus 

 communicarunt. Hue adde consuetudinem deducendi 

 colonias, quibus Romanse stirpes in solum exterum 

 transplantabantur. Quae duo instituta si simul com- 

 ponas, dices profecto non Romanes se diffudisse 

 super universum orbem, sed contra orbem universum 

 se diffudisse super Romanos ; quae securissima pro- 

 ferendi imperil est ratio. Subit mirari saapius 

 imperium Hispanorum, quod tarn paucis indigenis 

 tot regna et provincias amplexari et fraenare possit. 

 At certe Hispanise ipsag pro arboris stemmate satis- 

 grandi haberi debent, cum longe ampliorem conti- 

 neant regionum tractum quam Romas aut Spartse 



