27G 



XIII. DE BONITATE, ET BONITATE NATIVA. 



BONITATEM eo sensu accipio, ut sit affectus, qui hominiim 

 commoda studeat, et bene velit : quam eandem Graeci 

 philanthropiam vocant. Humanitatis autem vocabulum, 

 (prout vulgus ea utitur) levius aliquanto est, atque an- 

 gustius, quam ut vim ejus exprimat. Bonitatem scilicet 

 appello affectum, et habitum; bonitatem autem nativam, 

 inclinationem. Bonitas vero inter omnes virtutes, atque 

 animi dignitates, facile primas obtinet; cum sit ipsius 

 divines naturae adumbrata quaedam effigies, et character: 

 qua e rebus sublata, homo animalis nihil aliud fuerit, 

 quam res inquieta, scelesta, misera, imo species qusedam 

 noxiorum vermium. Bonitas moralis, virtuti illi theologicae, 

 charitati, respondet; neque excessum quidem capit, aber- 

 rationem autem patitur. Immodica potentia? cupiditas 

 angelos ccelo deturbavit; immodica scientiae cupiditas 

 hominem paradise expulit: at in charitate non datur ex- 

 cessus, neque per earn aut angel us, aut homo, unquam 

 periculum subire possit. Inclinatio autem ad bonitatem, 

 altis defixa radicibus, naturae humana? insidet: quae si 

 benefaciendi materia, aut occasione, destituta, non inve- 

 niat, quo se exerceat in homines, deflectet certe in brutas 

 animantes. Quod in Turcis, gente utique sseva et fera, 

 videre est; qui nihilominus erga bruta animalia miseri- 

 cordes sunt, et eleemosynas canibus et avibus distribuunt. 

 Adeo ut, (referente Busbequio,) aurifex quidam Venetus, 

 Byzantii agens, vix furorem populi effugerit, quod avis 

 cujusdam, rostri oblongi, fauces, inserto baculo, diduxisset. 

 Neque tamen erroribus suis vacat bonitatis hsec, et chari- 

 tatis, virtus. Nequarn apud Italos jactatur proverbium: 

 &quot; Tanto buon, cheval niente.&quot; Adeo bonus, ut ad nihil 

 bonus. Neque subveritus est Nicolaus Macciavellus, literis 

 concredere, idque disertis fere verbis : &quot; Fidem Chris- 

 tianam, homines probos et innocentes, in praedam tyran- 

 norum iniquitati dedisse.&quot; Quod ideo pronunciavit, quia 

 nulla usquam lex, nulla secta aut opinio, tarn in immensum 

 extulit bonitatem, quam religio Christiana. Quo melius 

 itaque, extra scandali, adeoque periculi ictum et minas, 

 tuti consistamus, operas pretium erit nosse errores, qui nos 

 a recto tarn insignis habitus tramite, transversos agant. 

 Ita aliorum bono studeas, ne te illorum interea ; aut vulti- 

 bus, aut voluntatibus, mancipio dedas. Illud enim facili- 

 tatis, atque mollitiei indicium est, quae honestam men tern 



