318 DE PROFERENDIS FINIBUS IMPERIL 



est robur prsecipuum ; unde succedet magna populatio, 

 vires exiguae. Nusquam gentium, hoc quod dico, luculen- 

 tius comprobatum est, quam exemplis Angliae et Galliae ; 

 quarum Auglia, quamvis territorio, et numero incolarum, 

 longe inferior, potiores tamen partes fere semper in bellis 

 obtmuit ; hanc ipsam ob causam, quod apud Anglos 

 coloni, et inferioris ordinis homines, militiae habiles sint, 

 rustici Galliae non item. Qua in re, mirabili quadam et 

 profunda prudentia excogitatum est, ab Henrico septimo 

 Angliae rege (id quod in Vitae ejus historia fusius 

 tractavimus,) ut praedia minora, atque domus agricolationis, 

 instituerentur, quae habeant certum, eumque mediocrem 

 agri modum annexum, qui distrahi non possit : eo fine, ut 

 ad victum liberaliorem sufficiat ; utque agricultura ab iis 

 exerceretur, qui domini fuerint fundi, aut saltern usufruc- 

 tuarii, non conductitii, aut mercenarii. Nam ita demum 

 characterem ilium, quo antiquam Italiam insignivit virgi- 

 lius, merebitur regio aliqua ; 



Terra potens amis, atque ubere glebae. 



Neque prsetereunda est ilia pars populi, (quae Angliae 

 fere est peculiaris, nee alibi (quod scio) in usu, nisi forte 

 apud polonos,) famuli scilicet nobilium : hujus enim generis 

 etiam inferiores, quoad peditatum, agricolis ipsis minime 

 cedunt. Quare certissimum est, quod magnificentia, et 

 splendor ille hospitalis, atque, famulitia, et veluti satellitia 

 ampla, quae in more sunt apud nobiles, et generosos, in 

 anglia, ad potentiam militarem apprime conducant ; ubi 

 contra, nobilium obscura, et magis privata, et in se reducta 

 vitae ratio, copias militares minuit. 



Danda est omnino opera, ut arbor ista monarchies, qualis 

 fuit Nebuchadnezzaris, truncum habeat satis amplum, et 

 robustum, ad ramos suos et frondes sustentandos : hoc est, 

 ut numerus indigenarum, ad subditos extraneos cohibendos, 

 satis superque sufficiat. Illi igitur status, ad imperil mag- 

 titudinem bene comparati sunt, qui jus civitatis facile et 

 libenter largiuntur. Vana siquidem fuerit opinio, posse 

 manipulum hominum, utcunque animis et consilio ex- 

 cellant, regiones nimio plus amplas et spatiosas, imperii 

 jugo cohibere et froenare. Id ad tempas fortasse facere 

 possint, sed diuturnitatem haec res non assequitur. Spartani 

 parci fuerunt et difficiles in cooptandis novis civibus. Unde 

 donee intra parvos limites dominati sunt, res eorum firmae 

 fuerunt, et stabiles; at postquam limites suos ccepissent 

 proferre, et latius dominari, quam ut stirps Spartanorum, 



