DE PROFERENDIS FINIBUS IMPERIL 321 



num justitiae apprehensio, ut bellum, (quod tot sequuntur 

 calamitates,) nisi gravem ob causarn, saltern speciosam, 

 inferre abstineant. Turcis praesto est semper, et ad nutum, 

 belli causa; propagatio scilicet legis et sectae suae. Ro- 

 mani, quanquam pro magno decore imperatoribus apud eos 

 fuerit, si fines imperii ipsorum protulissent, tamen ob hanc 

 causam, ut fines proferentur, nunquam bella susceperunt. 

 Aspiranti igitur ad imperiura nationi, illud in more sit; ut 

 sensum habeat vividum et acrem, injuries alicujus; vel 

 subditis suis limitaneis, vel mercatoribus, vel publicis rai- 

 nistris, illatae ; neque a prima provocatione diutius torpeat, 

 aut tardet. Item, prompta sit, et alacris, ad auxilia mit- 

 tenda sociis suis, et foederatis : id quod perpetuum erat 

 apud Romanes: adeo ut, si forte in populum fcederatum, 

 cui etiam cum aliis fcedus defensivum intercederet, hostilis 

 impressio facta esset; atque ille a plurimis suppetias pete- 

 ret; Romani omnium primi semper adessent, beneficii 

 decus, nemini praeripiendum relinquentes. Quod vero 

 attinet ad bella, antiquis temporibus, propter statuum con- 

 formitatem quandam, aut correspondentiam tacitam, gesta, 

 non video in quo jure ilia fundata sint. Talia fuerunt 

 bella, quae a Romanis, suscepta erant, ad Grseciam in 

 libertatem vindicandam; talia a Lacedaemoniis et Athe- 

 niensibus, ad constituendas, aut evertendas democratias, et 

 oligarchias: talia quandoque illata sunt, a rebuspublicis 

 aut principibus, sub praetextu, subditos alienos protegendi, 

 et a tyrannide liberandi. Ad rem prsesentem sufficiat, ut 

 illud decernatur; non esse expectandam, statui alicui, im 

 perii amplitudinem, nisi ad quamvis occasionem justam se 

 armandi, protinus expergiscatur. 



Nullum omnino corpus, sive sit illud naturale, sive poli- 

 ticum, absque exercitatione, sanitatem suam tueri queat. 

 Regno autem, aut reipublicae justum, atque honorificum 

 bellum loco salubris exercitationis est. Bellum civile pro- 

 fecto instar caloris febrilis est; at bellum externum instar 

 caloris ex motu, qui valetudini imprimis condueit. Ex 

 pace enim deside atque torpente, et emolliuntur animi, et 

 corumpuntur mores. Sed utcunque res se habeat, qua- 

 tenus ad alicujus status felicitatem, magnitudinis procul- 

 dubio interest, ut quasi semper in armis sit. Atque exer- 

 citus veteranus, perpetuo tanquam sub vexillis habitus, et 

 si res sit, magni proculdubio sumptus et impensae ; attamen 

 ejusmodi est, ut statui alicui, quasi arbitrium rerum inter 

 vicinos, aut saltern plurimum existimationis ad omnia, con- 

 ferat Id quod insigniter cernere est in Hispanis, qui jam 



VOL. xv. Y 



