326 



XXXII. DE DISCURSU SERMONUM. 



SUNT qui in sermonibus, afFectant potius ingenii laudem, 

 qua in quamcunque partem disputare possint, quam ju- 

 dicii, in veritate enucleanda : ac si laudabile esset, inve- 

 nire quid dici possit, non quid teneri debeat. Sunt qui in 

 promptu habent, locos aliquos communes, et themata, in 

 quibus luxuriantur, caetera steriles et jejuni ; quod penuriae 

 genus plerunque taedio afficit, et quamprimum notam su- 

 bierit, in ridiculum evadit. Pars sermonis honoratior, 

 haec est; ansam sermonis prsebere; et rursus eidem mode- 

 rari, ac ad alia transire; tune enim quis choream ducit. 

 Bonum sane, in conversatione et colloquiis familiaribus, 

 subinde variare ; et sermones circa res prsesentes cum 

 disputationibus ; narrationes cum argumentis; quaestiones 

 cum positivis; jocosa cum seriis, immiscere: satietatem 

 siquidem et fastidium parit, in aliquo subjecto diutius 

 haerere. Quantum ad jocos; sunt quaedam, qua a joco, 

 veluti privilegio, eximi debent ; religio, negotia reipub- 

 licae, personee sublimes, privatorum negotia majoris mo- 

 menti, denique casus omnis miserabilis. Nonnullos tamen 

 reperies, quibus ingenia sua obdormiscere videbuntur, 

 nisi acutum aliquem et mordacem sarcasmum in quempiam 

 contorserint. Ille habitus omnino coercendus : 



Parce puer stimulis, et fortius utere loris. 



In summa, discrimen servandum, inter salsa, et amara. 

 Certe, qui satyricam amplectitur venam, sicut aliis metum 

 injicit ab ingenio suo, ita ab aliorum memoria metuere 

 debet. Qui interrogat multum, et addiscet multa, et pla- 

 cebit in multis; prsesertim si quaestiones suas, ad captum 

 et peritiam respondentis, adaptet ; siquidem occasionem 

 ei praabebit scientiam suam ostentandi ; ipse autem novis 

 continue scientiae augmentis dotabitur. Molestaa autem 

 ne sint quaestiones; id examinatori convenit. Etiam qui 

 sermonis familiaris dignitatem tueri cupit, aliis vices lo- 

 quendi relinquat. Quin et, si qui adsint, qui dominari in 

 sermonibus, et tempus universum occupare studeant, illos 

 arte quadam abrumpere sciat, et alios ad loquendum indu- 

 cere ; sicut tibicines moderari solent saltantibus. Scien 

 tiam si quandoque dissimules, eorum quse scire existi- 

 maris, putaberis alias ea scire, quae nescis. Sermo alicujus 

 de seipso, rarus esse debet, et cum judicio. Novi quen- 



