DE COXSUETUDIXE ET EDUCATIOXE. 337 



atque decreta votiva, etiam in re sanguinaria, consuetu- 

 dinis vires exaequent* In aliis quibuscunque, consuetu- 

 dinis potentia clare elucescit: adeo ut miraculi instar sit, 

 audire, quot professiones, protestationes, promissa, verba 

 grandia, jactitent plurimi ; et tainen, istis omnibus post- 

 habitis, pro more consueto agere : acsi imagines essent, et 

 machines plane inanimes, solis consuetudinis rotis impulsae 

 et actae. Videre etiam licet consuetudinis tyrannidem, in 

 aliis multis. Indi, (loquor de gymnosophistis, et veteribus, 

 et modernis,) se leniter super pyram componunt, atque hoc 

 modo seipsos igne sacrificant. Quin et fbeminae cum 

 maritis in rogum immitti properant. Pueri Spartani, anti- 

 quis temporibus, flagris cadi sustinebant, super aram 

 Dianas, vix ejulatu, aut gemitu ullo emisso. Memini sub 

 initiis reginse Eli/abethse, rebellem quendam Hibernum, 

 supplicationem deputato obtulisse, ut torque lignea, non 

 fune, suspenderetur ; quia illud magis in more rebellibus 

 erat. Inveniuntur monachi in Russia, qui ad preniten- 

 tiam complendam, tota nocte hyemali, in vase aqua repleto, 

 non recusabunt sedere, donee glacie constringantur. Plu- 

 rima denique exempla adduci poterint, plane stupendas 

 consuetudinis vires, tarn super animum, quam super cor 

 pus, prodentia. Quandoquidem igitur mos, veluti summus 

 sit humanae vitae moderator et magistrates, curae sit im 

 primis, ut mores bonos asciscamus. Certe consuetudo 

 validissima, cum a pueritia incipit : hanc educationem 

 appellamus ; quae nihil aliud est, quam a teneris annis 

 imbibita consuetudo. Ita videre est, in linguis ediscendis, 

 linguam ipsam magis commode se applicare omnibus ex- 

 pressionibus et sonis ; artus quoque magis agiles et flexiles, 

 ad omnes posituras et motus esse ; in pueritia, aut adoles- 

 centia, quam postea. Verissimum enim est, opsimathes 

 istos novam plicam non bene admittere: nisi fuerit in non- 

 nullis hominibus, quibus animi nondum fixi, sed eosdem 

 apertos ad omnia prtecepta conservarunt, quo continuo 

 emendationem reciperent ; id quod rarissimum est. 



Verum si consuetudinis vires, cum simplex solummodo 

 sit, et sejuncta, tantae sint; multo magis consuetudo copu- 

 lata, et conjuncta, et in collegium coacta, excellit. Isthic 

 enim exemplum docet, relevat societas, emulatio stimulat, 

 gloria animos extollit: ita ut in hujusmodi locis, vires et 

 influxus consuetudinis tanquam in exaltatione sint. Certe, 

 multiplicatio, et (ut chymicorum vocabulo utar,) projectio, 

 super naturam humanam, consistit in societatibus bene 

 institutis, et disciplina salubri informatis. Etenim respub- 



VOL. xv. z 



