DE NEGOTIATIONS. 357 



quo negotiaris, prime leviter degustare, et quasi ex longin- 

 quo, quam ab initio summam rei proponere ; nisi forte in 

 animo sit ; brevi ilium aliqua qusestiuncula, irretire, et 

 oppritnere. Preestat cum illis negotiari, qui in ambitu 

 sunt, quam cum illis, qui desideria sua sunt adepti. Si 

 cum alio sub conditioue negotieris, prima veluti occupatio, 

 aut possessio votorum, in preecipuis numeranda : id autem 

 cum ratione postulare nequis, nisi aut natura rei talis sit 

 quse prsecedere debeat; aut alteri commode insinuare 

 possis ilium opera tua in aliis usurum ; aut denique ha- 

 bearis ipse pro homine imprimis integro et verace. Omnis 

 negotiatio eo spectat ; aut ut detegat aliquid ; aut ut effi- 

 ciat. Detegunt se homines, vel animum suum communi- 

 cando; vel cum ira commoti sunt, nee se bene cohibere 

 sciunt; vel cum ex improvise opprimuntur; vel cum 

 necessitate quadam adiguntur, non habentes quod prse- 

 texant. Si quern ad nutum fingere cupias, ut inde efficias 

 aliquid ; aut inclinationes et mores ejus bene cognoscendi, 

 ut eum manu ducas ; aut fines ejus perspiciendi, ut sua- 

 deas ; aut infirmitates ejus, et ea quibus obnoxius est, 

 exploranda, ut terreas; aut denique amici ejus, qui pluri- 

 mum apud eum valent, conciliandi, ut, eo modo regere 

 possis. In tractando cum callidis et dolosis, verbis, eorum 

 minime credendum, nisi fines et intentiones eorum habeas 

 verborum interpretes : quin et optimum fuerit, pauca apud 

 illos loqui, et quae minime expectant. In rebus quibus- 

 cunque difficilioribus, non expectandum, ut quis siinul, et 

 serat, et metat; sed praeparatione opus est, ut per gradus 

 maturescant. 



XLVI. DE CLIENTIBUS, FAMULIS, ET AM1CIS. 



CLIENTES sumptuosi minime admittendi; ne dum quis 

 caudse pennas adauget, alarum pennas prsescindat. Eos 

 autem sumptuosos intelligo, non solum qui impensis gra- 

 vant, sed etiam qui petitionibus molesti et importuni sunt. 

 Clientes communes, conditiones alias, expectare non de- 

 bent, extra favorern, commendationem si opus sit, et ab 

 injuria protectionem. Clientes autem et amici factiosi, 

 ad hue magis vitandi, qui alicui se applicant, non tarn ex 

 amore ipsius cui famulantur ; quam ex odio versus alium 

 concepto. Unde ssepenumero sequitur animorum ilia aba- 

 lienatio, quam videre est inter potentiores. Similiter, 

 clientes illi gioriosi, qui in hoc incumbunt, ut loco bucci- 



