DE STUD1IS, ET LECTIONE LIBRORUM. 361 



spectat; ut accuratiore judicio, res et suscipiantur et dis- 

 ponantur. Etenim, homines, rerum gerendarum gnari, ad 

 negotia exequenda, idonei fortasse sunt ; et in specialibus, 

 judicio non malo utuntur : verum consilia de summis 

 rerum, eorumque inventio et administratio recta, felicius a 

 literatis promanant. Temporis nimium in lectione et studiis 

 terere, speciosa qusedam socordia est ; iisdem ad ornatum 

 mollius abuti, anectatio mera est, quae seipsam prodit; de 

 rebus autem, ex regulis .artis judicare, scholam omnino 

 sapit, nee bene succedit. Naturam literae perficiunt, ab 

 experientia autem ipsse perficiuntur. Dotes enim naturales, 

 instar plantarura sunt, sponte provenientium, quse culturam 

 et falcem artis desiderant : literse, e contra, generalia nimis 

 praecipiunt, nisi ab experientia determinentur. Callidi 

 literas contemnunt; simplices admirantur ; prudentes, 

 opera earum, quantum par est, utuntur : neque enim literae 

 verum sui usum satis edocent ; sed hsec res, prudentia 

 quaedam est, extra eas, et supra eas sita, observatione 

 tantum comparata. Libros non legas animo contradicendi, 

 et disputationum prseliis concertandi ; neque rursus omnia 

 pro concessis accipiendi, aut in verba auctoris jurandi; 

 neque denique in sermonibus te venditandi; sed ut ad- 

 discas, ponderes, et judicio tuo aliquatenus utaris. Sunt 

 libri, quos leviter tantum degustare convenit; sunt quos 

 deglutire, cursimque legere oportet; sunt denique, sed 

 pauci admodum, quos ruminare et digerere par est: hoc 

 est ; libri quidam, per partes tantum inspiciendi ; alii per- 

 legendi quidem, sed non multum temporis, in iisdem 

 evolvendis, insumendum; alii autem pauci diligenter evol- 

 vendi, et adhibita attentione singular!. Invenies etiam 

 libros haud paucos, quos per alios, et vicaria opera, legere 

 sufficiat, eorumque compendia tantum desumere; verum 

 hoc fieri nolim, praeterquam in argumentis humilioribus, 

 et auctoribus minoris pretii : alias enim, libi (ut sic dicam) 

 distillati, instar aquarum distillatarum, quas vulgo mer- 

 cantur, erunt penitus insipidi. Lectio copiosum reddit, et 

 bene instructum ; disputationes et colloquia promptum et 

 f acilem ; scriptio autem, et notarum collectio, perlecta in 

 animo imprimit, et altius figit, Itaque si quis in notando, 

 segnis sit, aut fastidiosus, memoria illi opus est bona; 

 si colloquiis se non exerceat, requiritur ei ingenium 

 promptum; sin in legendo parcus sit, hoc solum relin- 

 quitur, ut artificio quopiam utatur, quo videatur ea 

 scire, quos nescit. Historiarum lectio prudentes efficit; 

 poetarum, ingeniosos ; artes mathematics subtilitatem 



