ij6 



JLlBER TERTIUS» 



altitudinem 1 9 vel 20 ulnarum Mag- 

 deburg. excedit , hoc eft , quando ant- 

 lia haec fudoria feu tradoriaunicum 

 ventilio non infra fed fupra hanc men- 

 furam ponitur , nuUa aqua attolli po- 



teft , omnifque fidus vacui metus in- 

 utilis redditur) ergo afcenfus aquae in 

 canalibusHtobaeris gravitatem, qux 

 premit aquam furfum , 6c quidem ad 

 19, vel 20 ulnas. 



C A P U T XXXIII. 



Experinmita de Amsdilatatiom ^ condenfatione feu compreffme* 



CaufaTher- 



mometro- 



rum. 



Jontes 

 fMumatici. 



Aer vaJde 

 condeafatur 

 in Sdopetii 

 pneumati- 

 ei«. 



Aer in his 

 Jnferiorihut 

 •valde e/i 

 comprejftu. 



Jlet tiatu- 

 ralem cena- 

 tumfefedi' 

 latanUi ha- 

 bet. 



AErem naturam & qualitatemfe 

 condenfandi five comprimen- 

 di & rarefaciendi aut potius 

 extendendi, babere, Thermometra 

 evidenter demonftrant ; quae fi frige- 

 fcant , aer coit & fpatium minus occu- 

 pat, fin autem calida fiant, isfeex- 

 tendit,fpatiumque complet feu occu- 

 patmajus. Huicreioperihominum, 

 acceflio poteft fieri , & augmentum 

 addi , utiinfontibus Pneumaticis vi- 

 dere eft , qui in conviviis haberi atque 

 in menflsveltabulisapponifolent. In 

 hos, fyringe , perforamen aliquod 

 tantum aeris inflare pollumus , quo 

 etiam tandem rumpantur. Aut ft nihil 

 aeris infpiretur , fed ille qui in eis effe 

 folet & alias fpatia omnia complet, 

 tantummodo relinquatur , atque (nul- 

 loforamineaperto) ignis fubj^ciatur, 

 h^coperaitidem franguntur. Expe- 

 rientia pari modo docet , quod aer in 

 fclopeto pneumaticoadfpatium quin- 

 tuplo minus cogi poflit , idque fola vi 

 manuslyringe utentis. 



Etcumfphaera aeris, orbem Ter- 

 raqueum ambiens per virtutem fui 

 confervativam (de qua //^.4. cap. s-) in 

 feipfamcogatur, neceilario fequitur, 

 acrem, dumitacontineatur,pondus 

 autaliquam gravitatem adipifci acpari 

 ratione inde condenfari, & quo fit hu- 

 milior eo magis magifque comprimi; 

 Nam quoplura corpora fibi invicem 

 ac quidem alia aliis fuperimponuntur 

 &quomajoracervus congeritur, eo 

 magis inferiorapremuntur : fic partes 

 aeris inferiores & telluri proximiores 

 pondere graviori ac fuperiores pre- 

 muntur , ceu id ufus fecundum ratio- 

 nemfanamteftatur, anteced. cap. ?o. 

 Itaque quod tota aeris circumfufi 

 moles per attradtionem hanc, feipfam 

 comprimat : & quod aer nifu quodam 

 innato ad fui expanfionem (quopar- 



tes illius praeprimis inferioresafupc- 

 rioribus magis prefia^fbontaneo quo- 

 dam conatu fe dilatandi , fi modo po- 

 teftas feufpatium adfit,fe expandere 

 nitantur, quem Philofophi quidam 

 Elaterem dicunt ) gaudeat, epra^ce- 

 dentibus aliis & quidem compluribus 

 Experimentis conftat , prasfertim 

 cap. 1 1 . ubi ventus in vitro , exhaufto 

 aere, vehementius flat; Imo idem cir- 

 camachinamctf/».! 8. «^.(J.defcriptam 

 mihi accidit , cum vitrum fuperius 

 evacuare forte oblitus effem , & nihi- 

 lominus Epiftomium intermedium 

 vitro utrique affixum aperirem , ut aer 

 in inferius (quod partem aliquam 

 aqua repletum & aSre exinanitum 

 erat) &: in aquam eo cum impetu in- 

 grueret , quo ego valde territus arbi- 

 trarer , totam machinam in partes mi- 

 nutiffimasconfra£tum iri. 



Siquisigitur crederenoiit, aerem Aliudix- 

 eamvim ic^e. dilatandi habere, prout pfrimfntum 

 multi contradicentium ubiquerepe- "* **'^'*** 

 riuntur , is veficam aeris plenam phia- 

 I lis binis cupreis, quas cap. 23. com- . 

 j memoravimus , indat, &aerem hif- 

 j ce confixis phialis extrahat,ille depre- 

 I hendet , hanc veficam in phialis , cum 

 j vixacnevix quidem exantlare exor- 

 fus fuerit, difrumpi. Sumat etiam 

 aliquis ejufmodiveficam, dimidiam 

 partem tantum inflatam, & in Re- 

 cipienteeam fufpendat, ficutideho- 

 rologio cap. \y. fadtumdiximus, ille 

 comperietur, quod quo plus aerise 

 Recipiente eliciatur , eo magis vefica 

 intumefcat & tandem penitus divel- 

 iatur. 



Compertum quoquehabeo, aerem Ah « yaft 

 in antliam Pneumaticam , fi in apice '^/^^^/^^^ 

 tedtiponatur , & tubus quidam cum Machin» 

 eiconjundtusinferiusin terrsefuper- '^'^f'"- 



/...*'r> .. ii.j * rtafubteH» 



ncie m Kecipiens vel ahud vas eva- dom$ttfi$ 

 cuandum immittatur, per vimfuam^^iA'* 



ex- 



