kali onttrokken worden, en moet wellicht tot de humus-verbindingen gerekend wor- 

 den. Bij het gebruik van rietsuiker vormt Azotohacter, behalve cellulan, ook laevulan, 

 dat gedeeltelijk in den wand, gedeeltelijk daarbuiten wordt afgezet en waarbij het 

 synthetisch werkende enzym visco-saccharase aktief is. Uit andere suikers dan riet- 

 suiker (en raffinose) ontstaat nooit laevulan. 



Het hoofdresultaat van het voorgaande is, dat bij de beschreven proef, het aantal 

 Azotobacter-'koXonxèn, ook wanneer zij nog niet bruin gekleurd zijn, of zich in het ge- 

 heel niet zullen kleuren, gemakkelijk geteld kan worden, en daarmede dus het aantal 

 kiemen dezer soort per cm^ grond kan worden bepaald. Nadat dit met grondmonsters 

 van verschillende afkomst was gedaan bleek, dat het aantal kiemen een goede maat 

 is voor de beoordeeling van de vruchtbaarheid: hoe meer Azotohacter per cm' des te 

 vruchtbaarder de betrokken grondsoort. In stalmest zelf wordt Azotohacter echter 

 niet gevonden, hetgeen te verwachten was op grond van het betrekkelijk hooge ge- 

 halte aan ammoniumzouten, te hoog om, bij de vrije concurrentie met de andere 

 bakteriën, den groei van Azotohacter mogelijk te maken. 



In den grond van den tuin bij het Laboratorium te Delft werden gedurende ver- 

 scheidene jaren, zoowel in den winter als in den zomer tusschen 100 en 200 ^^•. -kiemen 

 per 1 cm3 gevonden en daar waar de grond eenige jaren vroeger sterk gemest was met 

 stalmest zelfs ruim 300. De onderzochte grond was afkomstig van uitgebaggerde mod- 

 der uit het kanaal en bij den tuinaanleg gekalkt. Omstreeks evenveel ^2'. -kiemen wer- 

 den gevonden in rijke weilanden bij Delft en in kleigrond aldaar. Omeljanski 

 vond in het beroemde tschjernosom van de Ukraiene ook veel Az. maar geeft geen 

 tellingen op. 



Zandige humusrijke duingrond, ontleend aan begraasde plaatsen in de duinen 

 te 's Gravesande en te Scheveningen was Azotohacter-wri], Daarentegen werden 50 a 

 100 kiemen per 1 cm^ zandgrond gevonden, wanneer deze afkomstig was van de met 

 stalmest gemeste aardappel- of bollenvelden uit genoemde alsmede uit de Haarlemsche 

 duinen achter Bloemendaal. 



In boschgrond, hei- en veengrond en in de roggevelden op zandgrond te Gorssel 

 werd geen Azotohacter chroöcoccum gevonden, evenmin wanneer de bepaling gedaan 

 werd door de plaatmethode als bij uitzaaiing van grootere hoeveelheden grond in de 

 kultuurvloeistof boven beschreven i). 



Hetzelfde resultaat is verkregen met bladgrond te Gorssel, bestaande uit vergane 

 bladeren van loofboömen of dennenaalden gemengd met zand en allerlei onkruid. In 

 dit resultaat bracht de toevoeging van gebluschte kalk geen verandering, zoodat de 

 voor de hand liggende onderstelling, dat kalkarmoede de oorzaak van de afwezigheid 

 van Azotohacter in de genoemde gronden zou kunnen zijn, niet houdbaar is. Ook de 

 toevallige afwezigheid van Azotohacter kon hier niet in het spel zijn, want er was zorg 

 gedragen voor een behoorlijke infektie met grond rijk aan Azotohacter uit de nabijheid 

 van den IJssel. Toevoeging aan de bladhoopen van thomasslakkenmeel, patentkali 



1) Er is echter nog een andere zeer kennelijke kleinere Azotobactersoort, welke ik Az. 

 spirillum noem, omdat de cellen uit korte, dikke, korrelige, sterk lichtbrekende bewegelijke 

 spirillen bestaan. Deze soort komt in vruchtbare en onvruchtbare gronden voor en hoopt 

 zich alleen op bij afwezigheid van gebonden stikstof in het voedsel, groeit echter in reinkul- 

 tuur goed op bouillonagar, dat Az. chroöcoccum niet doet. Stikstofbinding kon daarmede nog 

 niet worden aangetoond. 



