35 



M e u 1 e n uit Delft en betreft een precipaat van ferrocyankoper ingedroogd op den 

 bodem van een bekerglas. De tweede (Fig. 3) is genomen van een laag bakkersgist, 

 met water tot een dikke brei aangeroerd en in een gliisschaal met vlakken bodem in- 

 gedroogd. 



Dat het verloop dezer stelsels van lijnen in het algemeen o.a. beheerscht wordt 



Fig. 3. Dunne laag gist gesuspendeerd in water opgedroogd in een glasschaaltje. 



(Nat. grootte). 



door den omtreksvorm der figuur waarbinnen zij ontstaan, is uit de foto's duidelijk 

 te zien, maar dat zij zich op het volkomen symmetrisch gebouwde, in alle richtingen 

 van het platte vlak regelmatig aangroeiende vegetatiepunt als logarithmische spiralen 

 voordoen, is de ontdekking van Church en van Iterson. Neemt een dezer 

 spiralenstelsels meer in steilte toe dan zal het andere aldoor vlakker worden. Bij den 

 limietstand zal het eene stelsel in cirkels overgaan en het daarop loodrecht staande in 

 de stralen dezer cirkels veranderen, welk geval zal overeenkomen met de kransvor- 

 mige bladstellingen in het plantenrijk. Hier is echter niet de plaats om daarover in- 

 bij zonderheden te gaan. 



Wat betreft de ontbinding van de turgorkracht in de topcel van den mosknop 

 in twee loodrechte componenten, zullen verdere onderzoekingen noodig zijn, maar op 

 de volgende punten kan reeds gewezen worden. Dat reeds in de driezijdige topcel be- 

 slist wordt over het feit dat bladsegmenten niet altijd met een divergentie van 120° 

 worden aangelegd, maar meestal met een veel grootere divergentie, die bij Poly- 

 trichum s/g, bij Sphagnum 2/5 nadert, is reeds duidelijk gezien en afgebeeld door 

 Hofmeisteri). Hieruit blijkt tevens, in overeenstemming met mijn theorie, 

 hoe klein het veld is, waarin over de divergentie der bladprimordiën beslist wordt. 

 Of hierbij werkelijk aan den grenshoek dezelfde logarithmische beteekenis toekomt als 



I) W. H o f m e 1 s t e r, AUgemeine Morphologie der Pflanzen, pag. 492 etc, Leipzig 



1868. 



