62 



peptonsoorten, die, gelijk mengsels van voedselstoffen in het algemeen, krachtiger 

 voeden, dan iedere der bestanddeelen afzonderlijk i). 



Door de kennis dezer feiten is het mij mogelijk geworden om in cultuurvloei- 

 stoffen, niet, gelijk bij mijn vroegere proeven met kunstmatige mengsels, slechts een 

 betrekkelijk geringe vermenigvuldiging der wortelbacteriën te bereiken, maar reeds 

 na verloop van korten tijd, daarin een uiterst rijke bacteriënvegetatie te doen ont- 

 staan. Nog twee punten, waarvan de kennis essentieel bleek te zijn, moet ik ver- 

 melden eer ik tot de nauwkeurige beschrijving der genomen proeven overga. 



Het eerste punt is de wenschelijkheid om in de vloeistoffen de concentratie van 

 de verschillende voedselbestanddeelen, in het bijzonder van de stikstofverbindingen 

 en de phosphaten, laag te doen blijven. 



Alleen het gehalte aan rietsuiker bleek tamelijk onverschillig te wezen, zoodat 

 tusschen de grenzen van 11/2% en 5%, met deze stof intensieven groei kan worden 

 opgewekt. 



Het tweede punt betreft de temperatuur. Terwijl ik bij vroegere proeven tus- 

 schen 10° en 25° C. gewerkt had, koos ik, bij de hier aangevoerde, temperaturen ge- 

 legen tusschen 2° en omstreeks 12° C. De reden, die mij daartoe bewoog, was de, 

 ook bij andere bacteriën intusschen gewonnen ervaring, dat hoogere temperaturen 

 wel in menig geval tijdelijk gunstig schijnen te werken, maar op den duur tot ver- 

 lies van functiën aanleiding kunnen geven. Zoo verliezen de culturen der Indische 

 lichtbacteriën, wier licht-optimum bij ca. 30° C. ligt, bij langdurige cultuur op om- 

 streeks 20° C, belangrijk aan lichtkracht en worden ten slotte duister. Zoo verliezen 

 verder verschillende pigmentbacteriën, bijv. Bacillus prodigiosus, die nog bij 20° C. 

 tijdelijk uitmuntend kunnen groeien, reeds bij langdurige inwerking van tempera- 

 turen tusschen 15° en 20° C. gelegen, zeer belangrijk aan groeikracht. Ook Bacillus 

 radicicola in een goede cultuurvloeistof in een thermostaat bij omstreeks 28° C. ge- 

 kweekt, bleek daarbij belangrijk beschadigd te worden, in zoover de aanvankelijk zeer 

 snelle vermenigvuldiging weldra tot stilstand kwam, onder verlies aan activiteit of 

 zelfs door volledig afsterven der bacteriën, en dit was geschied niettegenstaande voed- 

 sel in overvloed voorhanden was. Het verlies aan activiteit bij de wortelbacteriën 

 is o.a. daaraan kenbaar, dat de verzwakte culturen veel moeielijker hun voedings- 

 stikstof kunnen ontleenen aan ammoniakzouten en nitraten dan niet verzwakte. 



Laat ik hier nog bijvoegen, dat in deze verschillende gegevens de verklaring is 

 gelegen van het negatieve resultaat mijner vroegere proeven. Daarbij toch heb ik 

 juist die omstandigheden buiten rekening gelaten, welke mij gebleken zijn op de ac- 

 tiviteit der wortelbacteriën van bijzonderen invloed te wezen. Ik heb toen namelijk 

 met kunstmatige voedselmassa's gewerkt, waarin de aangeboden stikstofverbindingen 

 niet in eenen voor de aanvankelijke vermenigvuldiging zeer geschikten toestand voor- 

 kwamen, zoodat het aantal werkzame bacteriën, per volumeneenheid van de onder- 

 zochte mediën, betrekkelijk gering was. Bovendien waren de gekozen temperaturen 



1) Het is wellicht duidelijkheidshalve niet overbodig hier nog een ander voorbeeld te 

 noemen: De bierkaam, Mycoderma cerevisiae, kan bij aanwezigheid van een ammoniakzout 

 matig snel groeien en zich vermenigvuldigen ten koste van alkohol, zeer langzaam daaren- 

 tegen ten koste van glycerine. Geeft men echter deze beide lichamen tegelijkertijd, dan 

 is de daarmede verkregen groei nog sneller dan zich uit de vereeniging der aan den alkohol 

 en de glycerine afzonderlijk toe te schrijven resultaten zou laten verwachten. 



