68 



neer men de gevonden stikstof omrekent per liter vloeistof, en uitdrukt, door ver- 

 menigvuldiging met 6.25 in eiwit, en, — aannemende, dat de bacteriën voor 3/^ 

 van hun gewicht uit water, voor 1/4 "it eiwit bestaan, — door vermenigvuldiging van 

 het eiwit met 4, in bacteriënzelfstandigheid. Men krijgt dan het volgende overzicht. 



Winst aan stikstof 

 per liter 



Winst aan eiwit 

 per liter 



Winst aan bacte- 

 riën per liter 



Ie Proef 



2e 



3e 



4e 



5e 



6e 



0.009114 gr 



0.011718 



0.018228 



0.015624 



0.010416 



0.013020 



0.0569625 gr. 

 0.0931375 „ 

 0.1129140 „ 

 0.0976500 „ 

 0.0651000 „ 

 0.0813750 „ 



0.227850 gr 



0.292550 



0.451656 



0.390600 



0.260400 



0.325500 



Bij de beoordeeling dezer zeker niet groote hoeveelheden bedenke men, dat de 

 proeven slechts betrekkelijk kort hebben geduurd, en de bacteriën in alle gevallen in 

 volle activiteit verkeerden toen de cultuur gestaakt en tot de verbranding overgegaan 

 werd. Bovendien laat zich een sterke ophooping van stikstof in culturen wier eindpro- 

 ducten niet worden weggevoerd, niet a priori verwachten. Aangenomen dat de vorm, 

 waarin de stikstof zich ophoopt, niet uitsluitend uit vaste bacteriën-zelfstandigheid 

 bestaat, maar als opgelost lichaam (bijv. als eiwit) in de cultuurvloeistof aanwezig 

 blijft, zonder voor vernieuwden bacteriëngroei dienst te doen, dan is wellicht juist 

 in de vermeerdering van dat product een tegenwerkende oorzaak tot de vorming 

 er van gelegen, eene oorzaak, die in de plant, waar het aanhoudend wordt afgevoerd, 

 niet zou behoeven te bestaan. 



Met de Robinia-hcLCÏllen, die nog langzamer groeien dan die van Vicia Faba, 

 heb ik in het genoemde tijdsverloop van acht weken geen stikstoftoeneming kunnen 

 verkrijgen, ofschoon ik op grond van den tegen woordigen toestand mijner later be- 

 gonnen culturen daarbij dezelfde verschijnselen als bij Bacillus Fabae verwacht te 

 zullen opmerken. 



Dat deze kleine hoeveelheden stikstof voor de beoordeeling van het hoofdresul- 

 taat der proeven, wat de nauwkeurigheid der waarneming betreft, aan zekerheid niets 

 te wenschen overlatep, behoeft voor de genen, die met K j e 1 d a h I's methode ver- 

 trouwd zijn, naar ik meen geen nader betoog. 



Wel verdient overwogen te worden tot welke bronnen van onzekerheid de ge- 

 noemde getallen aanleiding geven, wanneer daaruit zal besloten worden dat de Pa- 

 pilionaceenbacteriën werkelijk atmorpherische stikstof binden. 



Vooreerst rijst de vraag in hoever het mogelijk is, dat de boonenstengelafkooksels 

 stikstofverbindingen bevatten, die zich aan de stikstofbepaling volgens K j e 1- 

 d a h I's voorschrift onttrekken, maar als voedsel voor Bacillus radicicola kunnen 

 dienen en dan, als bacteriënzelfstandigheid, gemakkelijk in ammoniak kunnen om- 

 gezet worden. 



Voor zoover ik weet kan hierbij alleen aan salpeterzuur gedacht worden. Daar 

 evenwel de gebruikte aftreksels geen reactie met diphenylamine hebben gegeven, 

 evenzoomin vóór als na het eindigen der culturen, acht ik de mogelijkheid der stik- 



