167 



bedoeling ligt hier een opsomming te geven van het vele, dat door U op mikro- 

 biologisch gebied gevonden is, zou ik toch enkele der meest in het oog vallende van 

 uw ontdekkingen der laatste 10 jaren kort willen herdenken. 



In de eerste plaats dan de onderzoekingen over assimilatie van vrije stikstof. 

 Reeds vroeger was door U een zeer belangrijke bijdrage geleverd tot de kennis der 

 organismen, die in symbiose met Leguminosen stikstof assimileeren ; thans hebt Gij 

 ook Uw aandacht gewijd a;an het stikstof vraagstuk in veel ruimeren zin en dit is 

 aanleiding geweest tot de ontdekking van soorten van het geslacht Azotobacter, 

 vooral van Azotobacter chroococcum. Was tot nu toe alleen de anaërobe Clostridium 

 Pasteurianum beschreven als in staat vrije stikstof te assimileeren, Uw onderzoekingen 

 maakten ons bekend met aërobe bacteriën, die ditzelfde vermogen, waarbij in het mid- 

 den gelaten kan worden of zij hiertoe alleen in staat zijn, dan wel in symbiose met an- 

 dere mikroben. Was door U zelf reeds gewezen op de groote verspreiding van Azotobac- 

 ter in de natuur, latere onderzoekingen hebben dit nog meer bevestigd en de overtui- 

 ging veld doen winnen, dat, wat betreft de vorming van stikstofverbindingen uit vrije 

 stikstof deze organismen zeker een zeer belangrijke rol spelen. Dat dit resultaat door 

 U bereikt werd, terwijl vroeger zooveel onderzoekers vergeefs gezocht hadden, moet 

 wel vooral toegeschreven worden aan de genialiteit van uw onderzoekingsmethoden, 

 waarbij zooveel mogelijk de omstandigheden in de natuur werden nagebootst en waar- 

 bij pas in de laatste instantie met reinkulturen gewerkt werd. Daarbij kwam in de 

 tweede plaats het gelukkige denkbeeld van het bestaan van oligonitrophile mikroben, 

 die dus ook wel stikstofverbindingen als voedsel kunnen bezigen, maar alleen wanneer 

 deze in zeer verdunden toestand gegeven worden. 



Ik denk verder aan Uw proefnemingen met Bacteriën, die koolzuur als koolstof- 

 bron in het donker kunnen gebruiken. Werd reeds vroeger door U aangetoond, dat 

 men op een dwaalspoor zou kunnen komen bij Bacillus oligocarbophilus , daar deze 

 leven kan ten koste van de zeer geringe hoeveelheden organische stoffen, die in de 

 laboratoriumslucht voorkomen, verleden jaar werden de proeven van ]S'.\th.\nsohn 

 door U uitgebreid, waardoor blijkt dat koolzuur gereduceerd kan worden door 

 mikroben die hun energie verkrijgen hetzij uit zwavelwaterstof, thiosulfaat of tetra- 

 thionaat of door denitrificatie met vrije zwavel. 



De methode om van massakulturen uit te gaan, waarbij de omstandigheden zoo 

 gekozen werden, dat slechts die mikroben zich ontwikkelen, die aan bepaalde levens- 

 voorwaarden geadapteerd zijn, heeft U niet alleen hier, maar ook in andere gevallen 

 tot belangrijke resultaten gevoerd. Ik denk aan Uw proeven met Ureumbacteriën, 

 aan die over boterzuurgisting, over sulfaatreduceerende organismen, vooral aan die 

 over anaërobiose. Hier geldt het een derde hoogst belangrijk vraagstuk, aan welks 

 oplossing Gij meewerkt. Pasteur had onze denkbeelden omtrent ademhaling een 

 radicale wijziging doen ondergaan door zijn ontdekking van anaërobe organismen. 

 Met behulp van de fraaie methode der sedimentfiguren bij bewegelijke bacteriën 

 kon door U aangetoond worden, dat verschillende mikroben zeer verschillende zuur- 

 stofspanningen opzoeken, dat zij een zeer verschillende behoefte aan vrije zuurstof 

 hebben. Uw voortgezette onderzoekingen voerden U ten slotte tot de voorstelling, 

 dat ook de zoogenaamd obligaat anaërobe organismen vrije zuurstof noodig hebben, 

 zij het dan ook zeer weinig, zoodat volgens U beter gesproken wordt van mikro- 

 aërophilen. 



Wanneer hier over ademhaling gesproken wordt, denkt natuurlijk ieder ook dade- 

 lijk aan Uw studiën over lichtende bacteriën, die zulk een aantal verrassende nieuwe 

 feiten leerden kennen; deze zijn wel is waar niet afkomstig van de laatste tien jaar, 

 maar Gij hebt de toen het eerst gebezigde methode, de auxanographische, ook later 

 nog herhaaldelijk toegepast met schitterend succes. Ik wijs daarbij b.v. op uw onder- 

 zoek over de glukase en over het voorkomen daarvan, over het indigo-enzym, over 

 sulfaatreduceerende Bacteriën en zoo vele andere onderzoekingen op het gebied van 

 stofwisselingsprocessen. Hoe belangrijk deze ook zijn, ik zal er hier niet verder 

 op ingaan, om even de aandacht te vragen voor eenige van Uw verhandelingen, die 

 zich op een geheel ander gebied bewegen. 



Ik bedoel die, welke betrekking hebben op de veranderlijkheid van mikroben. 

 Steeds werd Uw geest aangetrokken door de studie der erfelijkheidsproblemen; ik 

 behoef slechts te noemen: Uw galstudiën, Uw onderzoek van Cytisus Adatm. Het is 

 dan ook begrijpelijk, dat Gij voor deze problemen bij de mikroben naar een oplosssing 

 gezocht hebt. In Uw reeds genoemde redevoering hebt Gij er op gewezen, dat m de 

 eerste plaats bij mikro-organismen in zeer korten tijd beschikt kan worden over ge- 

 heele reeksen van generaties, en dat ten tweede wijziging van uitwendige omstandig- 

 heden diepere veranderingen teweegbrengt van de erfelijke eigenschappen, dan men 

 dit ergens bij de hoogere organismen heeft waargenomen. Maar Gij hebt zelf onder- 

 zoekingen verricht op dit gebied, b.v. over het verlies van het sporevormend ver- 

 mogen bij alcoholgisten, maar vooral denk ik daarbij aan de mededeeling hier in deze 

 Akademie door U gedaan op 27 October 1900 over verschillende vormen van erfelijke 

 variatie bij mikroben en aan uw verhandeling van -verleden jaar over „Chlorella 



