174 



kroben verloopen, grooter is dan die, welke in de uitgebreidste der chemische fabrieken 

 in gang zijn. [ 



Naarmate zich de kennis van deze rol der lagere organismen uitbreidde, leerde 

 men hunne werkingen ook steeds meer in gewenschte richtingen leiden; de moderne 

 bemestingsleer is onafscheidelijk verbonden aan dezen tak van bacteriologische weten- 

 schap; de zuivering van drink- en afvalwater heeft daarin haar grondslagen te zoeken. 

 Maar ook de talrijke toepassingen, die de menschheid reeds sedert de oudheid van 

 mikrobenwerkingen heeft gemaakt, — de meest primitieve volken kennen de berei- 

 ding van alcoholische en zure dranken en winnen vezelstoffen door toepassing van 

 rotingsprocessen — konden eerst bij nadere kennis van die werkingen doelbewust 

 worden verbeterd. Hoe is het beeld van alle gistingsbedrij ven sedert de laatste vijftig 

 jaren gewijzigd, welk een omwenteling in de zuivelindustrie, welk een veranderingen 

 in de conservenbereiding, hoe geheel anders staan wij thans tegenover de processen, 

 die verloopen, bij de kuiplooiing, de winning van bastvezels, de tabaks- en de thee- 

 fermentatie! 



Welk een onverwachte gezichtspunten voor de kennis van de levensprocessen in 

 het algemeen heeft deze studierichting ons geschonken. De samenleving van tal- 

 rijke cellen in een cellenstaat met arbeidsverdeeling en geheel of gedeeltelijk ver- 

 lies der individualiteit bij de meercellige dieren en planten leidt tot complicaties, die 

 wegvallen bij de eenvoudiger georganiseerde eencellige wezens, die daartegenover een 

 nog grooter verscheidenheid van vormen en van specialiseering in hun processen te 

 zien geven. 



Actief leven bleek mogelijk onder omstandigheden, waarbij men dat vroeger, toen 

 men slechts de hoogere organismen en enkele saprophytische bacteriën tot studie- 

 object bezat, uitgesloten moest achten. Onze denkbeelden omtrent het ontstaan van 

 het leven zijn daardoor geheel gewijzigd en ofschoon wij moeten erkennen nog in het 

 duister te tasten, zoo kunnen onze hypothesen daaromtrent toch op veel hechtere 

 basis worden gegrondvest. De plotselinge veranderingen in uiterlijken vorm en phy- 

 siologische eigenschappen, die met volkomen zekerheid voor mikroben werden ge- 

 vonden, openen dan verder uitzicht, om door te dringen in het vraagstuk van de 

 ontwikkeling der organismen van lager tot hooger. Vast staat, dat de mikro-organis- 

 men ook in perioden, die meer dan honderd millioen jaar achter ons liggen, een niet 

 minder belangrijke rol speelden dan thans en dat zij het uiterlijk van de aardkorst 

 in sterke mate hebben beïnvloed. 



Zoo begint zich de leer der algemeene mikrobiologie te ontwikkelen tot een hecht 

 gebouw, waarvan vele schoone lijnen reeds zichtbaar worden, dat plaats biedt voor 

 toepassingen in techniek, landbouw, hygiëne en huishouding, en van welks steeds 

 hooger rijzende muren zich onverwachte uitzichten openen op terreinen van zuster- 

 wetenschappen. Een gebouw, dat reeds nu als een der fraaiste en belangrijkste voort- 

 brengselen van het menschelijk vernuft mag worden aangeduid. 



En wanneer wij het geschiedboek van den bouw naslaan, dan treft ons op iedere 

 bladzijde daarvan de naarn van den man, tot wiens huldiging wij hierheen zijn ge- 

 komen: de naam Beijerinck. 



Geen onderdeel van dezen jeugdigen tak van wetenschap, waarop niet zijn werken 

 een onuitwischbaren stempel heeft gedrukt. Welk van de talrijke vraagstukken, die 

 ik zooeven in vogelvlucht aan U liet voorbij gaan, men ook nader in oogenschouw 

 njsemt, steeds weer blijkt, dat hij den weg heeft gewezen, om het te verbreeden en te 

 verdiepen. 



Hoe zou ik in een korte spanne tijds een juist beeld van zulk een werkzaamheid 

 kunnen geven ? De eerste verhandeling op bacteriologisch gebied van de hand van 

 Beijerinck verscheen reeds in 1887 en zij is door een honderdtal andere gevolgd 

 geworden, waarvan vele een verrassende ontdekking brachten, de meeste geheel 

 nieuwe gezichtspunten openden, alle rijk zijn aan origineele gedachten en treffen 

 door de veelzijdigheid en grondigheid der behandelingswijze. Ik vermag slechts enkele 

 grepen te doen uit dezen rijkdom van materiaal, hopende daarmee toch voldoende 

 Beijerinck's verdiensten voor de wetenschap te belichten. 



Wie er mee bekend is, hoe de mikroben bij het bewaren op onze cultuurbodems 

 aan veranderingen onderhevig zijn, zal zich als eersten eisch bij de studie der mikro- 

 biologie stellen : het zoeken naar methoden ter isoleering van bepaalde mikroben 

 uit de natuur. Slechts wanneer men over zulke methoden beschikt, zal men die mi- 

 kroben in volle activiteit kunnen waarnemen, slechts dan zal men een inzicht kunnen 

 krijgen in hun werkzaamheid onder natuurlijke omstandigheden. Een drietal hoofd- 

 methoden zijn daarvoor in gebruik. De meest toegepaste is wel die, waarbij men, 

 op de door Koch aangegeven manier, de mikroben, nadat men ze in of over een ge- 

 schikten cultuurbodem — meest een voedingsvloeistof gestold met gelatine of agar — 

 heeft verdeeld, afzonderlijk tot koloniën laat uitgroeien, waarna men dan de koloniën 

 der gewenschte mikroben uitkiest. Maar het bepalen van de geschiktheid van den 

 bodemen vooral het uitkiezen van de kolonie biedt vaak onoverkomenlijke bezwaren. 



