175 



Op hoe vernuftige wijze heeft Beijerinck deze isoleeringsmethode verbeterd! 

 Toevoegingen aan de cultuurbodems van geringe hoeveelheden van stoffen, waaruit 

 bepaalde mikroben producten vormen, die door speciale reacties gekenmerkt zijn, 

 maakten het opsporen van deze soorten tusschen talrijke andere, die dat vermogen 

 missen, mogelijk. Welk een fraaie isoleeringsmethode werd bijvoorbeeld verkregen 

 door een toevoeging van indicaan aan den gelatinebodem, waardoor onmiddellijk 

 de groep van bacteriën, die uit dit glucoside indigo vormen, naar voren kwam, of door 

 toevoeging van querciet, waardoor de aroma-bacteriën (die uit melk aromatische 

 stoffen produceeren) tusschen alle andere dadelijk te herkennen zijn als gevolg van 

 de vorming van pikzwarte velden van geoxydeerd pyrogallol. 



Een tweede isoleeringsmethode berust op het vernietigen van sommige bacteriën- 

 groepen en het sparen van andere. Zoo weten wij sedert Pasteur, dat door kort op- 

 koken van een bacteriën-suspensie alle niet-sporendragende bacteriën worden gedood, 

 terwijl de resistente sporen in leven blijven, die dan, onder gunstige omstandigheden 

 gebracht, kunnen ontkiemen en speciale bacteriën-flora's doen ontwikkelen. Ook 

 hier verrijkte Beijerinck de bacteriologie door invoeren van het lactiseeren, ver- 

 hitting van vloeistoffen, die naast andere mikroben, ook melkzuurfermenten be- 

 vatten, op circa 65° C, waardoor een speciale groep dier melkzuurfermenten gespaard 

 blijft. 



Het grootste succes heeft Beijerinck echter ongetwijfeld bereikt door toepassing 

 van de derde isoleeringsmethode door hem als akkumulatieve of electieve aangeduid, 

 waarbij men, door de ontwikkeling van speciale bacteriën sterk te bevorderen, ééné 

 soort, of een groep van soorten, de overhand doet krijgen boven alle andere, hetgeen 

 dan bij herhaling van het experiment vaak praktisch tot een reincultuur van die 

 bepaalde organismen leidt. Wel is in de werken van Pasteur een eerste begin van 

 toepassing van zulke ophoopingsproeven te vinden, maar niemand heeft ze zóó 

 consequent ingevoerd als Beijerinck. Door die ophoopingsproeven heeft hij de bac- 

 teriologie ontdaan van de onzekerheid, die bij toepassing van de beide vorige metho- 

 den steeds bleef bestaan: het is daarbij tot zekere hoogte toch een toeval als de ge- 

 wenschte mikrobensoort wordt gevonden. De ophoopingsproeven daarentegen ver- 

 oorloven de isoleering van mikroben en het doen optreden van mikrobiologische 

 processen met dezelfde zekerheid, als waarmee de chemicus bij het volgen van be- 

 paalde recepten zijn scheikundige verbindingen ziet ontstaan. 



De grootste waarde van deze ophoopingsproeven ligt echter in de omstandigheid, 

 dat zij een inzicht geven in de levenscondities van de naar voren tredende mikroben- 

 soort, terwijl zij doorgaans tegelijkertijd een belangrijk daardoor veroorzaakt proces 

 leeren kennen, een proces, dat ook in de natuur onder den invloed dierzelfde mikroben 

 kan plaats vinden. En bovendien veroorloven zij het qualitatief en zelfs quantitatief 

 vaststellen van de verspreiding der mikrobe. De oekologie der mikro-organismen, 

 de leer van hun rol in de natuur, kon slechts door deze ophoopingsproeven tot een 

 studievak worden verheven. De butylalcoholgisting werd door toepassing van dit 

 beginsel gevonden, Spirillum desulfuricans als veroorzaker van de zwavelwaterstof- 

 vorming uit sulfaten in onze verontreinigde wateren ontdekt, het doen optreden van 

 boterzuurgisting tot een eenvoudig experiment gemaakt, voor de isoleering van azijn- 

 bacteriën en melkzuurfermenten konden nu nimmer falende en voor de techniek 

 belangrijke voorschriften worden gegeven, de beteekenis der ureum-splitsende bac- 

 teriën werd door hun ophoopingsproef duidelijk, de actieve mikrobe bij de vlasroting 

 werd daarmee gevonden, de bacteriën der denitrificatie — vormers van stikstof en 

 stikstofoxydule uit nitraten en nitrieten — konden alleen daardoor in hun algemeene 

 verspreiding en verscheidenheid worden aangetoond, het voorkomen van de maag- 

 sarcine — die tot de grootste en meest opvallende der bacteriën behoort — in den 

 tuingrond kon daarmee worden bewezen. 



Merkwaardiger nog werden de met ophoopingsproeven verkregen uitkomsten, 

 toen de samenstelling der cultuurvloeistoffen ingrijpend werd gewijzigd. Nadat de 

 Russische bacterioloog Winogradsky had aangetoond, dat in cultuurvloeistoffen, 

 die geen organische of anorganische stikstofverbindingen bevatten, een sporenvor- 

 mend organisme in staat is te groeien en vrije atmospherische stikstof tot organische 

 substantie om te zetten, slaagde in het jaar 1901 Beijerinck er in, een niet-sporen- 

 vormende mikrobe op te hoopen, die datzelfde vermogen bezit en wel zeker in de 

 natuur als stikstof binder een veel grooter beteekenis bezit. De Azotobacter chroo- 

 coccum — - zoo werd deze nieuwe mikrobe genoemd — of daaraan na verwante soorten, 

 zijn sedert, dank Beijerinck's hoogst eenvoudige ophoopingsmethode, in alle kul- 

 tuurbodems op onze aardoppervlakte, waar ter wereld men daar ook naar zocht, 

 gevonden. 



Nog tijdens de studie van deze stikstofbindende mikroben, gedeeltelijk met den 

 assistent van Delden ondernomen, heeft — wederom dank zij de ophoopingsproeven, 

 nu in vloeistoffen, zonder koolstofvoeding — de ontdekking plaats van een mikrobe, 

 die voor zijn koolstofvoeding aangewezen is op de minimale hoeveelheden vluchtige, 

 organische koolstofverbindingen, die in onze atmospheer — • vooral waar die door de 



