176 



samenleving van menschen of dieren wordt verontreinigd — voorkomen. Stellig 

 had niemand verwacht, dat de aanpassing van het mikrobenleven zou blijken zóó 

 ver gedifferentieerd te zijn! 



Werden uit die ophoopingsvloeistoffen de koolstof- en de stikstofverbindingen 

 beide weggelaten en bestonden deze uitsluitend uit een oplossing van enkele stikstof- 

 vrije, anorganische zouten, dan trad wel is waar in het donker geen mikrobengroei 

 meer in, maar in het licht ontwikkelde zich een flora van blauwwieren, die als kool- 

 stofbron het koolzuur en als stikstofbron de vrije stikstof uit de atmospheer benutten. 

 Een vondst, waarvan de beteekenis nog steeds onvoldoende naar waarde wordt 

 geschat: ziehier toch een mikrobengroei onder de meest elementaire omstandigheden! 



Maar laat ik thans een tweede voorbeeld nemen uit de vele onderwerpen, die de 

 bacteriologische werkzaamheid van den jubilaris heeft omvat. Het hangt met het 

 voorafgaande ten nauwste samen. 



Bij de mikrobiologische processen, waarbij koolstof- verbindingen worden omgezet, 

 leveren deze omzettingen de bron van energie, waardoor de ontwikkeling der mi- 

 kroben, de synthese dus van hun lichaamssubstanties,' mogelijk wordt. Deze orga- 

 nismen teeren dus op de chemische energie, welke in die organische stof was vast- 

 gelegd en welke in laatste instantie blijkt afkomstig te zijn van dat deel van het zon- 

 licht, dat tijdens het proces der koolzuurassimilatie in de groene bladeren werd 

 benut. Alleen bij de laatstgenoemde ophoopingsproef, die voor blauwwieren, werd 

 die zonne-energie rechtstreeks door de mikroben vastgelegd. 



Het bleek nu evenwel, dat er mikrobenprocessen mogelijk zijn met geheel andere 

 energie-bronnen, bijvoorbeeld oxydatie van waterstof, zwavelwaterstof, zwavel of 

 thiosulfaten. De mikroben, die dergelijke energiebronnen weten te benutten, ont- 

 leenen daaraan dan ook het vermogen, om evenals de hoogere planten, maar nu in het 

 donker, dus zonder zonne-energie, het koolzuur uit de lucht in organische stof om te 

 zetten, teneinde daarmee hun organische lichaamsbestanddeelen op te bouwen. 



Hoewel er reeds in oudere en enkele nieuwere onderzoekingen aanwijzigingen voor 

 het bestaan van dergelijke ,,autotrophe" bacteriën te vinden waren, zijn deze mikro- 

 biologische processen toch eerst in Beijerinck's laboratorium, door hemzelf en ver- 

 schillende zijner leerlingen, onomstootelijk vastgesteld. 



Een merkwaardig voorbeeld vormt de denitrificatie van zwavel, nog kort geleden, 

 in 1920, in een belangwekkende verhandeling door Beijerinck nauwkeurig beschre- 

 ven. Is het geen verrassend feit, dat fijngemalen zwavel, verdeeld in een oplossing, 

 waarin alle organische stof ontbreekt, en waarin, naast enkele gewone anorganische 

 zouten en krijt, salpeter als hoofdbestanddeel voorkomt, zich een weelderige mikroben- 

 groei kan ontwikkelen en een bacteriënslijm kan ontstaan, dat zóó rijk is aan orga- 

 nische koolstofverbindingen, dat dit slijm met sterk zwavelzuur verkolingsverschijn- 

 selen toont ? 



Behoef ik u nader te schetsen, dat zulke ontdekkingen onzen gezichtskring buiten- 

 gewoon verrijken en hoop geven op nieuwe mogelijkheden, die wij thans nog tot het 

 rijk der fabelen brengen? 



De verleiding is groot geweest, de beteekenis van nog andere van Beijerinck's 

 vondsten op het thans besproken gebied te belichten. Hoe gaarne zou ik u hebben 

 gesproken over zijn waarnemingen omtrent de plotseling en voor immer erfelijk ge- 

 fixeerde wijzigingen, die mikroben kunnen ondergaan, als ze uit het eene cuïtuur- 

 medium worden overgebracht in een ander. Deze ,,physiologische soortvorming" 

 dwingt ons tot grondige wijziging der gangbare opvattingen omtrent erfelijkheid en 

 omtrent de ontwikkeling van hoogere planten of dieren uit de bevruchte eicel. Hoe 

 lokten ook tot nadere behandeling: de belangrijke waarnemingen omtrent mutaties 

 bij mikroben, het plotseling optreden van enkele afwijkende en verder constant zich 

 vermenigvuldigende individuen in een reincultuur, welke mutaties het onderwerp 

 vormden van een der meest uitvoerige publicaties van Beijerinck uit de laatste 

 jaren, een verhandeling rijk aan feiten, maar niet minder rijk aan ideeën, die nog in 

 verre jaren zullen vrucht dragen. Hoe gaarne had ik U gesproken over Beijerinck's 

 onderzoekingen over wortelknolletjes der vlinderbloemige gewassen, een der eerste 

 onderwerpen, waarmee Beijerinck de reeks zijner bacteriologische verhandelingen 

 opende en waarmee hij onmiddellijk zijn naam als bacterioloog vestigde door de iso- 

 leering der in de knolletjes voorkomende bacteriën, waarvan hij aantoonde, dat zij 

 als veroorzakers dier aanzwellingen zijn te beschouwen. Een onderwerp, dat hem 

 nimmer heeft losgelaten en waarover hij in 1918 een verhandeling in het licht gaf, 

 waaruit bleek, dat ondanks 30 jaren van onderzoek bij dit probleem nog veel duister 

 is gebleven. Immers ondanks het feit, dat het door de klassieke onderzoekingen van 

 Hellriegel vaststaat, dat de bacteriën der knolletjes van de Papilionaceeën on- 

 misbaar zijn voor de binding der vrije atmospherische stikstof, kon Beijerinck 

 zelfs bij gebruik van 1 K.G. der geïsoleerde knolletjes gedurende 12 tot 20 dagen 

 geen spoor van stikstof binding door zulke knolletjes constateeren. Er moet hier dus 

 aan een zeer indirect, nog geheel onverklaard, verband tusschen het stikstofbindend 

 vermogen van de plant en de aanwezigheid van bacteriënknolletjes gedacht worden. 



