177 



Maar ik moet thans van zuiver bacteriologische onderzoekingen afstappen, om 

 Beijerinck's overige studiën tot hun recht te laten komen. 



Allereerst die op verwant terrein. Geen rijker bron voor het vinden van zoogenaamde 

 enzymen dan de mikrobenwereld, maar deze wereld is daarvan geenszins de uitslui- 

 tende vindplaats; talrijke enzymen treft men ook in het planten- en dierenrijk aan. 

 Kenmerkend voor de enzymen is, dat zij in hunne werkingen overeenkomst met de 

 levende stof vertoonen, maar daarvan verschillen zij toch in zooverre, dat ze niet, 

 zooals de levende stof, gebonden zijn aan de intacte cel en vooral ook door het uit- 

 oefenen van één enkele specifieke functie, in tegenstelling met de levende stof, die 

 toch steeds een complex van werkingen te zien geeft. Vroeger meende men, dat alle 

 enzymen, in tegenstelling met de organismen, in water oplosbaar waren; men sprak 

 wel van ,,ferments solubles", of kortweg van ,, fermenten". Men weet thans — en 

 het zijn weer Beijerinck's onderzoekingen, die hier telkenmale licht brachten — 

 dat daarnaast onoplosbare enzymen werkzaam zijn, die suspensies kunnen vormen 

 en dan te vergelijken zijn met de kolloidale metaal-suspensies, waarvan de analogie 

 met de enzymen door Bredig is aangetoond. 



De methoden ter bereiding van enzymen zijn door Beijerinck verbeterd; nieuwe 

 proeven, om hun werkzaamheid te demonstreeren, uitgedacht, waaronder die met 

 behulp van lichtbacteriën wel tot de fraaiste experimenten uit de mikrobiologie 

 mogen worden gerekend. Verschillende belangrijke nieuwe enzymen zijn door 

 Beijerinck ontdekt, ik releveer hier alleen de viscosaccharase, een specifiek op riet- 

 suiker werkend enzym; waardoor deze suiker, buiten de bacteriënlichamen, die het 

 enzym voortbrengen, in een voor diffusie niet vatbaar levulaan-slijm wordt veran- 

 derd. Ziehier een voorbeeld van een polymeriseerend, dus synthetisch werkend 

 enzym, dat tegenover de veel talrijker, afbouwende enzymen een zeer bijzondere 

 plaats inneemt. 



In eene verhandeling, waarvan zich de draagwijdte thans nog niet volledig laat 

 beoordeelen, getiteld ,,De enzymtheorie der erfelijkheid" en verschenen in 1917, is 

 door Beijerinck de stelling verdedigd, dat de ,, enzymen" identiek zijn met de 

 ,,erfeenheden, genen, pangenen of biophoren", welke in de moderne erfelijkheidsleer 

 zulk een alles overheerschende rol spelen en die volgens die leer de dragers der erfe- 

 lijke eigenschappen in de cel zouden wezen. Deze stoute opvatting opent nieuwe 

 gezichtspunten en zal stellig in komende jaren nog meer aandacht trekken dan ze 

 reeds deed. 



Aansluitend aan deze enzymstudiën moeten dan verder de onderzoekingen over 

 verschillende plantenziekten genoemd worden. De gomziekte der Prunaceeën heeft 

 reeds van 1884 af Beijerinck's belangstelling gehad en nog in 1914 werd over dit 

 vraagstuk door hem een mededeeling aan de Kon. Akademie te Amsterdam gedaan. 

 Een wondprikkel, die op velerlei wijzen kan worden veroorzaakt of versterkt, o.a. 

 door de werking van Coryneum Beijerinckii, maar die ook volkomen normaal kan 

 wezen, bleek oorzaak voor de vergomming van bepaalde weefsels in Pruim, Kers, 

 Abrikoos en verwante gewassen. 



Baanbrekend waren Beijerinck's studiën over de besmettelijke mozaikziekte der 

 tabaksplanten, welke dateeren uit het jaar 1898. Ondanks nauwgezet onderzoek kon 

 geen mikrobe als verwekker daarvan worden aangewezen en toch lieten zich de ken- 

 merkende vlekken op de bladeren door inenting met ziek materiaal op gezonde planten 

 te voorschijn roepen. De smetstof was door de fijnste bougies, die alle bacteriën 

 tegenhielden, zelfs door agar, filtreerbaar; zij was echter op geen voedingsbodem te 

 cultiveeren. Hier aarzelde Beijerinck, toen zijn overtuiging vast stond, niet om te 

 spreken van een ,,contagium fluïdum", wel te onderscheiden van een enzym, want 

 van de smetstof moest worden aangenomen, dat zij niet slechts katalytisch, door haar 

 aanwezigheid alleen, werkt, maar ook, dat zij zich in het plantenlichaam vermeerdert. 

 Heftig is Beijerinck over deze opvatting aangevallen; velen zwegen, maar twijfelden. 

 Beteekende die opvatting toch een teruggrijpen naar een denkbeeld, waarmee men 

 na Pasteur's onderzoekingen voor immer meende te hebben afgerekend. Maar sedert 

 zijn de gevallen, waarin dergelijke vloeibare contagiën als werkzame agentiën moeten 

 worden aangenomen, steeds talrijker geworden. De oorzaak van het mond- en klauw- 

 zeer, de smetstof van pokken en roodvonk, van mazelen en gele koorts, bleken even 

 zoovele voorbeelden daarvan. Het moet voor Beijerinck een groote voldoening 

 zijn, de erkenning van zijn denkbeeld te constateeren. 



Na Beijerinck als mikrobioloog — in den ruimsten zin — Beijerinck als botani- 

 cus. Men meene niet, dat ik de botanische werken van den jubilaris bij zijn bacterio- 

 logische ten achter stel. Zij bieden den deskundigen lezer geen minder groot genot, 

 maar ze spreken door den specialen aard niet zoo sterk voor den buitenstaander. 

 Had ik een chronologische volgorde bij mijn overzicht in acht genomen, dan zou ik 

 de botanische studiën voorop hebben moeten stellen. Ik had dan moeten schetsen, 

 hoe Beijerinck reeds in de jaren, waarin hij de H.B.S. met 5-jarigen cursus te Haar- 

 lem bezocht, d.i. van 1864 tot 1868, een groote liefde xn3or natuurkennis aan den dag 



M. W. Beijerinck, His life and his work. 12 



