178 



legde. Hoe hij toenmaals, in 1867, den eersten prijs behaalde bij de beantwoording 

 van een prijsvraag, uitgeschreven door den heer Krelage te Haarlem, waarbij ge- 

 vraagd werd: de inzending van 150 gedroogde planten uit de omgeving dier stad met 

 vindplaats, datum, Latijnschen en Nederlandschen naam. Was het wonder, dat de 

 prijs: een zilveren medaille en de bekende ,, Flora van Nederland" van Oudemans, 

 den jeugdigen florist tot spoorslag waren, om zijn plantkundige studiën voort te 

 zetten? Ondanks alle andere onderzoekingen is hij de botanie ook in zijn verder 

 leven nimmer ontrouw geworden. 



Wel werd na het behalen van het eindexamen de studie voor technoloog ter hand 

 genomen en daarbij de grondslag gelegd voor de chemische kennis, die den lateren 

 mikrobioloog zoo zeer te stade zou komen. Wel werden met zijn vriend van 't Hoff 

 chemische proeven op de studentenkamer genomen: o.a. ossengal gekookt met zout- 

 zuur op het potkacheltje, wat het vernielen van behang en meubilair meebracht. 

 Maar daarnaast bleef tijd over tot natuurhistorische studiën en werden skeletten, 

 door afkoken van dieren, vervaardigd en botanische excursies naar Rijswijk en ver- 

 dere omstreken van Delft ondernomen. 



Ik mag als bekend onderstellen, hoe Beijerinck, na het behalen van den titel 

 van technoloog, gebruik makend van het door Thorbecke uitgelokt Besluit, zonder 

 staatsexamen toelating verkreeg tot de Universiteit en hoe hij in 1877 te Leiden 

 den graad van Doctor in de Wis- en Natuurkunde behaalde. Proefschrift en eerste 

 publicaties zijn van botanischen aard, of juister, betreffen een grensgebied tusschen 

 botanie en zoölogie: dat der ,,galvormingen". Wie eenig modern werk over de vlies- 

 vleugelige insecten opslaat, zal daarin zeker verschillende, van een meesterhand ge- 

 tuigende, teekeningen, met tot aanduiding als auteur: Beijerinck, aantreffen. 



Sta mij toe eenige der vele problemen, waarover het hier handelt, toe te lichten. 

 Een ieder kent de bekende gallen aan de onderzijde der gewone eikenbladeren en ieder 

 weet ook, dat ze een larve van een galwesp bergen. Maar minder bekend is het, dat 

 als die galwesp laat in het najaar uit de gallen, die dan op de afgevallen bladeren te 

 zoeken zijn, te voorschijn komt, zij uitsluitend vrouwelijke individuen te zien geeft, 

 welke zonder bevrucht te zijn, parthenogenetisch dus, eieren voortbrengen. Die eieren 

 worden afgezet in slapende knoppen aan de basis van jonge eikenboompjes. In het 

 volgende voorjaar ontwikkelt zich dan uit dien knop een kleine gal, niet langer dan 

 een 0.5 cM., violet van oppervlak, die in Mei en Juni tot rijpheid komt. Uit zulke galle- 

 tjes kruipen dan kleine, zwarte galwespen; ditmaal echter mannetjes en vrouwtjes, 

 die tamelijk belangrijk van de parthenogenetische insekten afwijken en dan ook aan- 

 vankelijk voor een andere soort werden gehouden. Al spoedig volgt de paring en de 

 vtouwtjes zetten de eieren af in de nerven aan de onderzijde van nog jeugdige eiken- 

 bladeren, waaruit zich dan in den loop van den zomer de U bekende gallen ontwik- 

 kelen. 



Deze regelmatige afwisseling van een generatie van enkel wijfjes met eene van 

 mannelijke en vrouwelijke dieren is voor tal van typische galwespen geconstateerd. 

 Een zeer merkwaardige ontdekking was het nu — wij danken haar met vele andere 

 over de biologie der gallen en der galwespen al weder aan Beijerinck — dat er gal- 

 vormingen bestaan, waarbij de twee generaties der galdieren niet één enkele planten- 

 soort — zooals zooeven, waar zich alles aan den gewonen eik afspeelde — maar con- 

 stant twee verschillende plantensoorten voor hun gallen noodig hebben. Met generatie- 

 wisseling gaat dan waardwisseling gepaard. De merkwaardige knoppern zijn uitwassen 

 op de nap der gewone eikels. Zij zijn het gevolg van de afzetting van een ei door een 

 bevrucht vrouwelijk insekt, dat de legboor steekt door het napje van den jongen 

 eikel van onzen meest gewonen eik, Quercus pedunculata. Binnen de zich dan vor- 

 mende knopperngal ontwikkelt zich een parthenogetisch insekt, dat in begin Maart 

 van het volgend jaar uitkruipt, en de eieren afzet in de nog geheel gesloten knoppen 

 van mannelijke eikenbloempjes, niet echter van den gewonen eik, maar van den 

 mos-eik, Quercus Cerris. Wanneer men daarbij bedenkt, dat die mos-eik, die in Zuid- 

 Europa thuis hoort, hier te lande slechts op zeer enkele plaatsen voorkomt en dat 

 het uitkruipen en eierenleggen zich in het tijdsverloop van enkele dagen afspeelt, 

 dan krijgt men een denkbeeld, hoe moeilijk de ontwarring van deze zeer gecompli- 

 ceerde verhoudingen was. 



De generatiewisseling — trouwens volstrekt niet aan alle galdieren eigen — is 

 slechts één der tallooze problemen, die de galstudie oplevert. Zij biedt nog vele andere, 

 zooals: de groote verscheidenheid der vormen en de niet minder groote verscheiden- 

 heid in dierlijke en plantaardige verwekkers, de anatomische bouw, de parasietische 

 medebewoners, de chemische samenstelling, de technische toepassingen en vooral de 

 merkwaardige aanpassingsverschijnselen, zoowel bij het galinsekt als bij de galvor- 

 ming zelve. Zien wij niet hier een geval, waarin de plant voor het ten hare kosten 

 levende insekt vaak beschuttende cellagen vormt, soms een speciaal, voedselrijk 

 weefsel, dat dienst doet bij het grootbrengen van het dier, hetwelk haar naderhand 

 opnieuw met gasten zal bevolken ? Hoe ook wel door de plant voor wateraanvoer 

 of luchttoetreding, in de gal, soms zelfs voor het op tijd openen van die gal tot vrij- 



