185 



Wie zich in de wetenschappelijke jeugdjaren van den jubilaris van heden tracht 

 te verplaatsen, ontmoet daar in eerste instantie den man, die in 1 872 op één en twintig- 

 jarigen leeftijd het diploma van technoloog aan de Polytechnische School verwierf. 

 Welke omstandigheden deze studierichting hadden bepaald, laat zich niet met zeker- 

 heid zeggen, niet onwaarschijnlijk heeft de bijkomstige omstandigheid, dat een oom 

 van den jubilaris eenige jaren als hoogleeraar voor de waterbouwkunde aan de 

 Koninklijke Akademie werkzaam was geweest, er toe bijgedragen de keuze der 

 familie op Delft te doen vallen. En wellicht waren het vóór alles pecuniaire overwegin- 

 gen, welke beslisten, dat de jonge Martinus Willem niet overeenkomstig een eerbied- 

 waardige familietraditie zich voor het diploma van civiel ingenieur zou bekwamen, 

 doch de kortere en mitsdien minder kostbare opleiding voor technoloog zou volgen. 



Hoe dit ook zijn moge, één ding wel staat vast, het was geen roeping, die Beije- 

 RINCK technoloog deed worden. Duidelijk toch blijkt dit uit het feit, dat zijn eerste 

 daad na het behalen van het diploma was een gang naar Minister Fransen van de 

 Putte, met het verzoek om als houtvester bij het Boschwezen in Nederlandsch-Indië 

 te worden geplaatst. De liefde voor de levende natuur, waarvan ook reeds zijn jongens- 

 jaren getuigen, was hem blijkbaar te machtig geworden en deed hem alles beproeven 

 om aan de hem toegedachte loopbaan van industrieel scheikundige te ontkomen. 



Beijerinck's vrijmoedige stap schijnt in de oogen van Fransen van de Putte 

 genade te hebben gevonden, maar spoedige teleurstelling volgt. Bij de onvermijdelijke 

 keuring, wordt Beijerinck wegens hartzwakte ongeschikt voor den Indischen dienst 

 bevonden. 



Men huivert thans bij de gedachte, welke de gevolgen zouden zijn geweest, indien 

 de medicus de kracht van dit hart, dat tot op den huldigen dag zijn plichten zoo 

 trouw en onafgebroken vervult niet zoo hopeloos had onderschat! Want ook voor 

 Beijerinck geldt de overweging, welke ik vóór eenigen tijd in het Amerikaansche 

 tijdschrift ,, Science" zoo markant vond weergegeven met de volgende woorden: 



„Darwin and Lincoln were born on the same day. If the two infants had been 

 exchanged there would have been no Darwin and no Lincoln. What a man can do is 

 determined by his native equipment, what he does is determined by the circumstances 

 of his life." 



De ondervonden teleurstelling vermocht intusschen Beijerinck allerminst te 

 ontmoedigen, integendeel was zij voor hem blijkbaar een spoorslag om in de richting 

 zijner keuze voort te gaan. Nog geen jaar later toch vinden wij hem terug als iemand, 

 die aan de Leidsche Universiteit magna cum laude het candidaatsexamen in de plant- 

 en dierkunde aflegt en die zich daardoor de mogelijkheid verschaft in zijn bestaan 

 te voorzien op een wijze, die althans de gelegenheid openlaat zijne biologische studiën 

 te vervolgen. Eerst als leeraar aan de Landbouwschool te Warffum, later als leeraar 

 aan de Hoogere Burgerschool te Utrecht, dan als leeraar aan de Hoogere Landbouw- 

 school te Wageningen ontwikkelt de botanicus in Beijerinck zich op krachtige 

 wijze. 



Dan breekt de zoo gedenkwaardige 14de Juni 1877 aan, de dag, waarop Beijerinck 

 zijn van nauwgezette waarnemingen en van veel omvattende kennis getuigend proef- 

 schrift, alsmede zijn kernachtig geformuleerde stellingen in het openbaar — o.m. 

 ook tegenover de bedenkingen van zijn vriend uit den Delftschen tijd, Jacobus 

 Henricus van 't Hoff — verdedigt. De sierlijke Latijnsche lofrede van zijn promotor 

 SuRiNGAR laat Beijerinck onbewogen — want onbegrepen — over zich heen 

 gaan ! , 



Inmiddels schijnt de kloof tusschen Delft en Beijerinck welhaast onoverbrugbaar 

 te zijn geworden. En nog steeds neemt de verwijdering toe in de 7 jaren, die op zijn 

 promotie volgen. Dank zij een reeks van fundamenteel belangrijke verhandelingen, 

 verkrijgt Beijerinck snel ook buiten de grenzen van ons land den naam van één 

 van de meest vooraanstaande kenners der plantengallen, zoodat het niet kan ver- 

 wonderen, dat de Koninklijke Akademie van Wetenschappen hem reeds op 33-jarigen 

 leeftijd onder haar leden opnam. . 



Maar dan geschiedt het onverwachte. In 1885 ziet Delft Beijerinck weer in haar 

 veste teruËT 



Welke krachten hadden dit wonder bewerkt ? Hier past het met dankbaarheid een 

 ander groot man te herdenken. J. C. van Marken, de geniale leider der in de jaren 

 van tachtig te Delft in opkomst verkeerende industrie der rationeele gist-fabncatie 

 was ook hierin zijn tijd zoover vooruit, dat hij tenvolle de heilzame uitwerking reali- 

 seerde welke wetenschappelijke voorlichting op den gang van zaken in een nij yerheids- 

 onderneming kan en moet uitoefenen. Waar het in zijn bedrijf gold een microbe op 

 groote schaal voort te kweeken, besefte van Marken, dat biologische voorlichting 

 een onmisbaar element voor het welslagen vormde. De gelukkige bemiddeling van 

 een Hugo de Vries — met wien Beijerinck ook toen reeds door hechte vriendschaps- 

 banden was verbonden — bracht van Marken tot Beijerinck, wiens groote kwali- 

 teiten hii met ware intuitie'doorvoelde. .. j. s ^ 4. a 



Welke verwachtingen van Marken van deze uitbreiding van zijn staf koesterde. 



