186 



wordt treffend geïllustreerd door hetgeen het merkwaardige Jaarverslag der Neder- 

 landsche Gist- en Spiritusfabriek over 1884 daarover meedeelt en waarop Dr. F. G. 

 Waller wel zoo welwillend was mijn aandacht te vestigen. Men vindt daarin name- 

 lijk vrijwel in extenso overgenomen een opstel, dat van Marken kort tevoren aan 

 de komst van den nieuwen „hoofdambtenaar" (!) in de „Fabrieksbode" had gewijd 

 en ik kan de verleiding niet weerstaan hieruit een gedeelte voor te lezen. 



Na te hebben uiteengezet, hoe de gist in het bedrijf veelal een strijd op leven en 

 dood voert met bacteriën, gaat van Marken voort: 



,, Strijd dus aan de schadelijke bacteriën! Maar een strijd, waarin vuur en zwaard 

 niets vermogen; een strijd, waarvoor de wapens gesmeed worden door den geleerde 

 in het studeervertrek en in het laboratorium. Bismarck heeft door de overwinningen 

 in den Fransch-Duitschen oorlog het machtige keizerrijk gevestigd, maar lang vóór 

 dien oorlog had de bedachtzame veldmaarschalk von Moltke de zwakheden van den 

 vijand bespied, en in het studeervertrek den veldtocht voorbereid. 



Den vijand, die onze gist bedreigt, te leeren kennen; de voorwaarden van zijn 

 bestaan en ontwikkeling te ontdekken; hem in al zijn schuilhoeken te bespieden: 

 in het geil en in de zetgist, in het beslag en in de spoeling, in de lucht binnen en buiten 

 de fabriek; overal hem te vangen en zijn geheimen af te dwingen: ziedaar de voorbe- 

 reiding waar het in de eerste plaats op aankomt, om hem dan allengs schermutselend 

 terug te dringen, en eindelijk misschien den beslissenden veldtocht te ondernemen. 

 Misschien: want de vijand is zóó klein en zóó onzichtbaar, zóó talrijk en zóó listig, 

 zijn eigenschappen zijn nog zoo weinig bekend, dat de overwinning minst genomen 

 twijfelachtig moet worden geacht. 



Een jonge geleerde, maar die zijn sporen op het gebied der natuurwetenschap 

 reeds heeft verdiend, de heer Dr. M. W. Beijerinck, heeft het niet beneden zijn weten- 

 schappelijke waardigheid geacht, de taak van een von Moltke in ons nij verheidsbedrijf 

 te aanvaarden. Hij heeft gemeend hier een bij uitnemendheid rijk veld van onderzoek 

 te vinden. Hij verwacht van de navorsching der geheimen, die hier verborgen liggen, 

 hoogere bevrediging — de bevrediging van den ernstigen natuuronderzoeker — dan 

 enkel die van het stoffelijke voordeel, dat wij als een gevolg van zijnen arbeid voor 

 onze onderneming mogelijk achten en waarop wij hopen. 



Aan gene zijde van den weg over de villa, naast het in aanbouw zijnde graanpak- 

 huis, wordt een laboratorium gebouwd, voorzien van de meest volkomen mikroskopen 

 en van andere wetenschappelijke werktuigen en inrichtingen. Daar, afgescheiden 

 van het gewoel en gedruisch in onzen rumoerigen bijenkorf, worden den geleerde de 

 rust en de hulpmiddelen aangeboden, die hij voor de vervulling van zijn taak noodig 

 heeft. 



Zullen de onderzoekingen practische vruchten voor onze onderneming afwerpen ? 

 De heer B. is bescheiden, wetenschappelijk genoeg, om dit vraagteeken voorloopig 

 onbeantwoord te laten staan. Uitdrukkelijk heeft hij dit verklaard, toen hij op mijnen 

 wensch, zich bereid verklaarde de taak te aanvaarden. Wat weten wij nog, na zoovele 

 eeuwen van onderzoek en ontwikkeling, wat weten wij nog van het raadsel, dat leven 

 wordt genoemd ? De meest uitstekende geneeskundige staat menigmaal schouderop- 

 halend aan het ziekbed van den mensch, die wat hij gevoelt en waar hij lijdt, kan 

 mededeelen en aanwijzen. En hier hebben wij te doen met het leven van wezens, die, 

 met behulp van de meest volkomen instrumenten, nog nauwelijks zijn waar te nemen. 



Hoe het ook zij, de komst van een geleerde als Dr. Beijerinck is in meer dan één 

 opzicht een belangrijk feit, dat in onzen kring hooge waardeering verdient. Ik wensch 

 volstrekt geen overdreven verwachtingen van zijn werkzaamheid in en voor onze 

 fabriek op te wekken. Maar wel ben ik overtuigd, dat ernstige wetenschappelijke 

 arbeid op het gebied der bacteriologie te eeniger tijd — over één jaar, vijf, tien jaren 

 misschien; wij hebben geloof in de wetenschap en haasten haar niet — te eeniger 

 tijd een enkel straaltje van licht zal werpen in de duisternis van het gistingsbedrij f, 

 en wellicht onberekenbare voordeden, aan onze onderneming zal kunnen brengen." 



Tot zoover van Marken. 



Hier spreekt een ruimte van geest, welke voor dien tijd ongehoord mag worden 

 genoemd, maar welke zelfs heden ten dage nog slechts bij uitzondering bij onze 

 Nederlandsche industrieelen wordt aangetroffen. En deze breede opvatting heeft 

 ook de verdere houding van de Directie der Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek 

 tegenover Beijerinck gekenmerkt. Moeilijk anders was dit ook te verwachten van 

 een onderneming, waarbij het experiment zoo in hooge eere was, dat men daar vrij- 

 wel van den aanvang af over een proeffabriek beschikte en dit in een tijd, waarop 

 dit begrip elders in den lande nog nauwelijks was doorgedrongen. 



Zoo vond de experimentator Beijerinck in de Delftsche fabriek een gunstigen 

 bodem om op voort te bouwen en wat ook zijn directe invloed op den gang van zaken 

 in het bedrijf moge zijn geweest, vast staat wel, dat van hem een bevruchtende in- 

 vloed op zijn omgeving uitging, waarvan de gevolgen buiten twijfel indirect ook voor 

 de uitkomsten der onderneming van groote beteekenis zijn geweest. 



Verre van Beijerinck aan de engere problemen van het bedrijf te kluisteren, liet de 



