191 



'n Melancholie, als 'n sluier, legde zich over 't gezicht. 



„Werd leeraar in Warffum. Hoofdvak: plantkunde. Ja, tóen kon ik tóch nog aan 

 mijn liefde toegeven!" 



De sluier vaagde weg. De wil sprong uit de oogen. 



„Konleeraar worden in Amsterdam. Weigerde. Was niet rijp. 'n Jaar later: Utrecht. 

 Heb 't gewaagd. Ontmoette daar wéér van 't Hoff." 



„Voelde hij voor u?" 



„Wel iets . . . van uit zijn hoogte." — Trotsch: „'k Was niet in èlles zijn mindere; 

 't zij met bescheidenheid gezegd, of onbescheiden, gelijk u wilt. 'k Was beter 

 bioloog. Bouwde 'n algemeene theorie op. Hij zei: „Die is onhoudbaar." 'k Voelde: 

 dat oordeel is verkeerd. . . Nu, nu aan 't eind van mijn leven, zie ik mijn fout: 'k 

 bezat niet genoeg eerzucht, van 't Hoff zei fier: ,,Ambition is my idol." Als ik 

 dien trek had gehad, zou ik ook wel eenigen roem. . ." 



„De geleerden zeggen: dien hebt u. De hoogste onderscheidingen zijn u , .toege- 

 stroomd." 



„Eerst in de laatste jaren. En dat pleit voor mijn stelling. Hóe publiceerde ik? 

 Kon me niet schelen waarin: 't eerste tijdschrift dat me in handen kwam. Werd 

 soms heel weinig gelezen, 'k Dacht: 't is tóch niet de moeite waard. — Ziedaar 

 mijn fout: ik had moeten denken: 't Is het wèl. Anderen mochten anders oordee- 

 len. Ik niet." 



„Is u nooit getrouwd geweest?" 



„Ging te veel op in mijn werk." 



'n Schampere glimlach van zelfspot verbreedt den mond, die gesloten blijft. 



„U promoveerde op: „Bijdrage tot de morphologie der plantegallen." 



„'k Was tamelijk handig in 't gebruik van de microscoop. Had 't mezelf geleerd. — 

 In Utrecht, als leeraar, in zwaren tijd. Groote klassen." 



„Men prijst u: 'n geboren docent." 



„Was ik niet voor de H.B.S." 



„U is te bescheiden." 



Verbaasd: „Bescheiden ? 'k Was 'n geboren Professor. Kwam al uit in Wageningen. 

 Was 9 jaar werkzaam aan de Hoogere Landbouwschool. Met pleizier, en vruchtbaar. 

 Maar 'k bezat geen eerste klas laboratorium, 'k Ging naar den Minister, 'k Had 

 grootsche plannen: wou de cultuur van onze granen verbeteren; zou ook op de prak- 

 tijk invloed hebben gehad. — 'k Had in mijn eentje Mendel weer ontdekt: 5 jaar 

 vóór HuGO DE Vries. — De Minister begreep niets van mijn betoog. Bleef ijskoud. 

 Hielp niet. . . Toen ging ik over naar de Gistfabriek van van Marken in Delft. Had 

 me in Wageningen moeten vastbijten. Quand même." 



,,'t Is 'n eigenschap van den mensch om zwaar te wegen wat hij niet bereikt en te 

 licht te tellen wat hij heeft volbracht." 



„Volkomen juist, 'k Mag dat niet wegcijferen: de gistfabriek heeft me veel werk 

 gegeven, en, 'k zal 't niet ontkennen: vruchtbaar werk. In 'n eigen richting: de micro- 

 biologie. — Hier hebt u 't portret van van Marken. Wat 'n nobel gezicht! 'n Héél 

 ander karakter dan ik. Mij konden sociale toestanden niet schelen. Een zware fout. 

 Als ik meer aangeboren gevoel had gehad voor mijn medemenschen zou mijn leven 

 innerlijk rijker zijn geweest. — 'k Zag alléén: de wetenschap. Kan er niets aan doen." 



„En op ééns mocht u zich geheel aan haar geven: als Professor in de bacteriologie." 



„'n Prachtig laboratorium! 't Eerste in de wereld waar dat deel van de biologie 

 tot 'n eigen leervak werd geheven. En zulke knappe, jonge medewerkers. Door hèn 

 ben ik wetenschappelijk frisch gebleven. Toen ik 70 jaar werd, hebben vrienden 

 mijn ,, Verzamelde Geschriften" uitgegeven." 



„Vijf zware, kloeke deelen." 



„Daaraan schrijf ik 't toe, dat ik nog zoo bekend geworden ben." 



„Uw leerlingen kwamen van heinde en ver." 



„Veel snuiters uit Midden-Europa. Ook Engelschen, Amerikanen." 



„Dan was u al toch wèl bekend vóór uw zeventigste!" 



„'kHad naam door 'n onderzoek over lichtgevende bacteriën. Eén geslaagde proef 

 brengt je de wereld door." 



„Hebt u veel gereisd?" 



„'k Ben twee keer bij Pasteur geweest. Van zijn kostbaren tijd gestolen. Verkeerd. 

 Eri' ook voor den bezoeker . . . wat brengt 't dan: streeling van ijdelheid? Bestudeer 

 hun werk thuis. Doe hun proeven na. Ontdek je zélf. Ik deed 't te laat. Eerst drie 

 jaar vóór mijn aftreden had ik begrepen, hóe ik moest doceeren. Had gevonden: 

 dè cursus voor de micro-biologie. U kunt dat kale pedanterie noemen; ik voel 't 

 als waarheid." 



„Om een goed inzicht in uw waarde te krijgen, moet je lezen wat anderen over u 

 schrijven. U is wel een zeer bijzondere mengeling van trots en nederigheid. — Uw 

 werken zijn in veel talen vertaald." 



„Kunt u dat lezen? Kijk eens: 't is Russisch. Alleen aan de begeleidende figuren 

 herken ik mijn stuk. Over 'n bacterie die het giftige "kool-oxyde op eet. Die ontdek- 



