228 li numero II. - S 3. 



* 

 ♦ ♦ 



Il fondamento di tutta la dottrina pythagorica ri- 

 posa su questa affermazione : il numero è l' es- 

 senza DI TUTTE LE COSE. La testimonianza di Aristo- 

 TELES (6) su questo argomento è chiara e categorica, e 

 tutte le antiche fonti ce lo ripetono ; la dottrina intiera 

 istessa si vede dominata da questa idea. Un frammento ri- 

 mastoci di Philolaos ci dà ancora la più antica asserzione 

 di questo modo di sentire (7) : « Tutto ciò che si può 

 conoscere ha un numero. Senza di questo nulla si può 

 comprendere ο conoscere ». 



A questo punto, però, sorge una questione : come si 

 deve intendere Γ affermazione precedente ? Sono i nu- 

 meri gli elementi ultimi che formano le diverse sostanze, 

 i diversi corpi, che quindi sono composti dai numeri stessi, 

 oppure i fenomeni naturali, tutte le cose che vediamo, sono 

 ordinati secondo certi rapporti che quindi possono espri- 

 mersi con numeri ? Ambedue le opinioni sono state emesse. 



(6) Aris t., metaph. I, 5 : èv δε τούτοις και προ 

 τούτων οΐ καλούμενοι Πυθαγόρειοι των μαθημάτων 

 άψάμενοι πρώτοι ταΰτα προήγαγον, και έντραφέντες έν 

 αύτοϊς τάς τούτων αρχάς των όντων αρχάς ωήθησαν είναι 

 πάντων, επεί δε τούτων οί αριθμοί φύσει πρώτοι, έν δέ 

 τοις άριθμοϊς έδόκουν θεωρεϊν ομοιώματα πολλά τοις ούσι 

 καΐ γιγνομένοις, μάλλον ή έν πυρί καί γη καί ύδατι, οτι 

 το μέν τοιονδΐ τών αριθμών πάθος δικαιοσύνη, το δε 

 τοιονδι ψυχή καί νους, έτερον δε καιρός καί τών άλλο^ν 

 ώς ειπείν έκαστον ομοίως * έ'τι δέ τών αρμονιών έν άριθ- 

 μοις όρώντες τα πάθη καί τους λόγους, επειδή τα μεν 

 άλλα τοις άριθμοϊς έφαίνετο τήν φύσιν άφωμοιώσθαι πασαν, 

 οΐ δ'άριθμοί πάσης της φύσεως πρώτοι, τα τών αριθμών 

 στοιχεία τών όντων στοιχεία πάντων είναι ύπέλαβον, καί 

 τον όλον ούρανον άρμονίαν είναι και αριθμόν. 



(7) (D i e 1 S, fr. 4) '■ και πάντα γα μάν τα γιγνωσκό- 

 μενα αριθμόν έ'χοντι ' ου γαρ οΐόν τε ουδέν οΰτε νοηθήμεν 

 οΰτε γνωσθήμεν άνευ τούτου. 



