ago Ι pythagorici e la dottrina della sfericità II. - § 8. 



e che si trovano citate in Aristoteles (vedi n. 2), 

 che cioè la culminazione inferiore dell' Orsa aveva una 

 ben diversa altezza suU' orizzonte quando veniva osser- 

 vata in Egitto ο al Borystenes, che Cassiopea tra- 

 montava al Borystenes, e che in Egitto si vedevano stelle 

 invisibili al Nord, doveva rivelarsi ben presto inconci- 

 liabile con la teoria di una terra piatta quale era quella 

 ideata dagli ionici. Anche il fatto della conoscenza 

 abbastanza antica della cagione delle eclissi lunari, 

 e Γ ombra circolare che appare su essa, doveva por- 

 tare a supporre sferica la forma della terra (3). D' altra 

 parte sappiamo come presso i pythagorici la sfera 

 era ritenuta come la forma perfetta e che il perfetto 

 movimento era quello circolare. Tutte queste considera- 

 zioni possono evidentemente avere influito, ognuna per 

 suo conto, in modo da fare adottare la concezione che 

 abbiamo detto, e questa via può essere stata quella se- 

 guita effettivamente, sia che Γ origine completa della 



τασίας ου μόνον φανερόν οτι περιφερής, άλλα καΐ το μέ- 

 γεθος ούκ ούσα μεγάλη' μικρας γαρ γιγνομένης μεταστά- 

 σεως ήμϊν προς μεσημβρίαν και άρκτον έπιδήλως έτερος 

 γίγ^^εται ό ορίζων κύκλος, ώστε τα ύπερ κεφαλής άστρα 

 μεγάλην έχειν τήν μεταβολήν, καΐ μή ταύτα φαίνεσθαι 

 προς άρκτον τε καΐ μεσημβρίαν μεταβαίνουσιν. ενιοι. γαρ 

 εν Αίγύπτω μεν αστέρες όρώντα;. και περί Κύπρον, εν τοις 

 προς άρκτον δε χωρίοις ούχ δρώνται, καΐ τα δια παντός 

 εν τοις προς άρκτον φαινόμενα των άστρων εν έκείνοις τοις 

 τόποις ποιείται δύσιν. ώστ' ού μόνον εκ τούτων δήλον 

 περιφερές ον τό σχήμα τής γής, άλλα καί σφαίρας ού 

 μ,εγάλης. 



(3) Α r i S t., de coel. II, 14, 13: "Ετι δε και δια των 

 φαινομένων κατά τήν αϊσθησιν οΰτε γαρ αν αϊ τής σελήνης 

 εκλείψεις τοιαύτας αν εΐχον άποτομάς* νυν γαρ εν μέν τοις 

 κατά μήνα σχηματισμοις πάσας λαμβάνει τάς διαιρέσεις, 

 καί γαρ ευθεία γίνεται καί άμφίκυρτος και κοιλή, περί δε τάς 

 εκλείψεις άεί κυρτήν έχει τήν διορίζουσαν γραμμήν. ώστ* έ- 

 πείπερ δια τήν τής γής έπιπρόσθησις, ή τής γής αν εΐ'η 

 περιφέρεια του σχήματος αιτία σφαιροειδής ούσα. 



