II. - ,^ 9• ^^ sistema di Philolaos 299 



conda della loro posizione, cosa che non avviene. Per 

 ovviare a questo inconveniente occorreva ripudiare Γ im- 

 magine di un universo ristretto e piccolo ; ed infatto i 

 pythagorici, coli' ammettere che per Γ enorme di- 

 stanza totale dei pianeti le piccole variazioni in essa 

 che dipendevano dalla rotazione della terra non erano 

 percepibili, introdussero la concezione importantissima di 

 un universo di dimensioni sterminate rispetto alla terra 

 da noi abitata e alla distanza stessa della terra dal fuoco 

 centrale (8) . 



* * 



Esposto così nel suo complesso il sistema che va 

 sotto il nome di Philolaos, cerchiamo di indagare come 



ai pythagorici: αντιφάσκουσί δε οί Πυθαγόρεο!.' τοΰτο 

 γαρ σημαίνει το έναντίως* ού περί το μέσον λέγοντες αυτήν, 

 άλλ' εν μεν τω μέσω του παντός πυρ ειναί φασι, περί δε τα 

 μέσον την άντίχθονα φέρεσθαί φασι γήν ούσαν και αυτήν, 

 άντίχθονα δε καλουμένην δια το εξ εναντίας τηδε 

 τη γη είναι, μετά δε την άντίχθονα ή γη ήδε φερομέ^νη 

 και αύτη περί το μέσον, μετά δε την γήν ή σελήνη• ουτο> 

 γαρ αυτός εν τω Περί των Πυθαγορικών ιστο- 

 ρεί* « την δε γήν ώς εν των άστρων οΰσαν κινουμένην περί 

 το μέσον κατά την προς τον ήλιο ν σχέσιν νύκτχ 

 και ήμέραν ποιεΐν ή δε άντίχθων κινούμενη περί το μέσον 

 και επομένη τη γή ταΰτΑ) ούχ όραται ύφ' ημών δια τα 

 έπιπροσθεϊν ήμΐν άεί το τής γης σώμα. ταϋτα δέ, φησί, 

 λέγουσιν ού προς τα εναργή πράγματα, τους λόγους καΐ 

 τάς αιτίας αρμοδίως ζητοΰντες, άλλα προς τινας εαυτών 

 δόξας καί λόγους τα φαινόμενα πράγματα προσέλκοντες 

 και πειρώμενοι έκείνοις ταύτα συναρμόττειν, όπερ εστίν 

 άτοπώτατον τέλειον γαρ αριθμόν ύποθέμενοι τήν δεκάδα 

 έβούλοντο και τών κυκλοφορητικών σωμάτων τον αριθμόν 

 εις δεκάδα συνάγειν. θέντες ούν, φησί, τήν απλανή μίαν 

 καί τάς πλανώ μένας επτά και τήν γήν ταύτην τη άντίχθονι. 

 τήν δεκάδα συνεπλήρο^σαν ». (Vedi il seguito di questo 

 passo alla n. 16). 



(8) Vedi la fine del passo di Aristoteles citato nella nota 



