II. - .^ g. // numero dieci e Vantiterra 303 



rola di senso assai più moderno, viene tanto maggior- 

 mente avvalorata. In tal modo sorge adunque la teoria 

 dell'A η t i t e r r a, ed Aristoteles stesso, certo buon 

 conoscitore delle dottrine pjrthagoriche, ci afferma reci- 

 samente che il fatto si svolse nella maniera ora accen- 

 nata (11). 



Alcune brevi osservazioni completeranno Γ esposi- 

 zione del sistema di Philolaos. Notiamo anzitutto che 

 ima parte almeno di pythagorici non ammetteva 

 nel sole una luce propria. Il sole era come una 

 gran lente che raccoglieva i raggi che gli venivano 

 inviati dal fuoco centrale e li rifletteva poi nello 

 spazio illuminando cosi Γ emisfero nostro quando que- 

 sto gli rivolgeva la sua faccia (12). 



(11) Metaph. I, 5: κάν εΐ' τί που διέλιπε, προσεγλί- 

 yovTO [οι Πυθαγόρεο!,] του συνειρομένην πασαν αύτοϊς 

 είναι τήν πραγματείαν. λέγω δ' οίον, έπεί,δή τέλει,ον ή 

 δ ε κ ά ς εΐναί δοκεϊ καΐ πασαν περιειληφέναί, τήν των 

 αριθμών φύσιν, και τα φερόμενα κατά τον ούρανον δέκα 

 μεν εΖνα φασιν, όντων δε εννέα μόνον των φανερών δια 

 τοΰτο δεκάτην τήν αντίχθονα ποιοΰσιν. Ed 

 Alexandros nel commento a questo passo : αύτίκα γουν 

 τέλειον αριθμόν ηγούμενοι τήν δεκάδα, όρώντες δε εν τοις 

 φαινομένοις εννέα τάς κινουμένας σφαίρας, επτά μέν ^τάς 

 των πλάνοι μένων, ογδόην δε τήν τών απλανών, έννάτην δε 

 τήν γήν καί γαρ και ταύτην ήγοϋντο κινεϊσθαι κύκλω 

 περί μένουσαν τήν έστιαν, δ πυρ εστί κατ' αυτούς" αύτοΙ 

 προσέθεσαν εν τοις δόγμασι και τήν άντίχθονά τίνα, ήν 

 άντικινεΐσθαι ύπέθεντο τη γγ) καί δια τούτο τοις έπΙ της 

 γης άόρατον είναι λέγει δε [Αριστοτέλης] περί τούτων 

 και εν τοις περί ουρανού μέν καί εν τ α ι ς τών IT υ θ α- 

 γόρι κ ώ ν δόξαις άκριβέστερον. 



(ΐ2) Confr. Aetios. Π, 2θ: Φιλόλαος ο Πυ- 

 θαγόρειος, υαλοειδή τον ήλιον, δεχόμενον μεν του èv 

 τω κόσμω πυρός τήν άνταύγειαν, διηθοΰντα δε προς ήμας 

 τό τε φώς καΐ τήν άλέαν, ώστε τρόπον τινά διττούς ήλιους 

 γίνεσθαι, τό τε εν τω ούρανώ πυρώδες και το άπ' αύτοϋ 

 πυροειδές κατά το έσοπτροειδές, ει μή τις και τρίτον λέξει 



