III. - § 4. La gnoseologia di Parmenides nell'antichità 411 



τούτων ούδετέρας εοικε θιγειν, άλλ' zie τον όλον ούρανον 

 άποβλέψας το εν είναί φησι τον θεόν. ούτοι μέν ούν, καθά- 

 περ εΐ'πομεν, άφετέοί, προς τήν νυν παροΰσαν ζήτησιν, οΐ 

 μέν δύο καί πάμπαν ώς βντες μικρόν άγροικότερον, Ξ ε- 

 ν ο φ ά ν η ς καΐ Μέλισσος• Παρμενίδης δε μάλ- 

 λον βλέπων εοί,κέ που λέγειν παρά γαρ το ον το μή ον ούθέν 

 άξιων είναι, εξ ανάγκης εν οϊεται είναι το ον και άλλο ούθέν, 

 περί οΰ σαφεστέρως εν τοις περί φύσεως είρήκαμεν 

 [vedi appresso], άναγκαζόμενος δ' άκολουθεϊν τοις φαι- 

 νομένοις, και το εν μέν κατά τον λόγον, πλείω δέ κατά τήν 

 α'ίσθησιν ύπολαμβάνων είναι, δύο τάς αιτίας και δύο 

 τάς αρχάς πάλιν τιθησι, θ ε ρ μ ò ν και ψ υ χ ρ ό ν, οίον 

 πυρ και γη ν λέγων τούτων δέ το μέν κατά το δν το θερμον 

 τάττει, θάτερον δέ κατά το μή βν. [Quest' ultima afferma- 

 zione di Aristoteles non è giusta. Vedi in proposito il 

 paragrafo seguente]. 



Vedi anche Aristoteles, nella physica sopra citata ed inol- 

 tre in de coelo, III, i, e de gen., I, 8. Nella prima (phys. Ili, 6) 

 lo Stageirita mostra che Parmenides ragionò meglio di Me- 

 Lissos dicendo che il tutto è finito: ώσπερ δέ τό καθ' εκαστον, 

 ούτω κα•. το κυρίως, οίον το δλον ου μηδέν έστιν έξω * ου 

 δ' εστίν απουσία έξω, ου παν 6 τι αν άπη. δλον δέ καί 

 τέλειον ή το αύτο πάμπαν ή σύνεγγυς τήν φύσιν εστίν, 

 τέλειον δ'ούδέν μή έχον τέλος • το δέ τέλος πέρας, δι^ 

 βέλτιον οίητέον Παρμενίδην Μέλισσου είρηκέναι" ό μέν γαρ 

 το άπειρον δλον φησίν, 6 δέ το δλον πεπεράνθαι « μεσ- 

 σόθεν ισόπαλες ». 



Accenniamo ancora, a proposito di quanto sopra è stato 

 riferito intorno ad un' opinione dello Zeller, che ad essa 

 in parte si accosta il Tannery quando dice {Bibl. N. 53; 

 p. 221): « L' étre de Parmenide, e' est la substance étendue 

 et objet des sens, e' est le matière cartésienne ; le non-étre^ 

 e' est l' espace pur, le vide absolu, l' étendue insaisissable 

 aux sens. Avec cette clef, le poème tout entier devient 

 d'une clarté limpide ; sans elle, tout reste obscure et incom- 

 préhensible ». Ora è certo che bisogna cercare di dare un 

 significato concreto alle parole di Parmenides ; ma, ripeto, 

 il volere precisare troppo, ci può condurre ad attribuire al 

 vecchio filosofo d' Elea concetti molto più recenti. 



