28 



dentia : ftiedicina eft ars-. iifciplinr mechanicje func arces-.intcr 

 farraginet difciplinarum alix funt artcs, alis fcicmiar. 



II. Cuy Technologiam hnnc frs.mitin Ar{helogid\Qaia.\a 

 Archelogii opovcct pcrcurrere priucipia regulatiua omnium 

 4lilciplinarum.Oppttct itaque vc d.ifciplini- illa: ia (inccognici'. 



L I B E R III. 



ARCHELOGIA. 



1« §luitl ej} Archelogia ? Efl dodlrina prscognofcenda , dc 

 ptinCipiis omnium difciplinarum. 



1. ^^uorufiliciafunt ijlafrincifla ? Duplicia.-videl. cflcndi,& 

 cognofccndi. 



^ . ^luinam fant principia effendi ? Quacuor caufa: difcipli- 

 natum: fiiii"; & efficiens, maccria & forma. 



4. gluifntim efi finis difcipUnariim ? Vc pcr frugalcm rerum 

 cognitioncm & vfum homo in hac vita petficiatur ratione in- 

 tcllciftus, voluntatis, & loquela:,idque ad D e i gloriani. 



f . Sluinam efl eaufa efficiens difciplinarum ? Prima & pra:ci- 

 pUa ell Devs , Paterille luminis : fccunda, eft homo.quipra:- 

 dicus efl: lumine natutjs, & fenfa, impellicurque parcim pre- 

 ftancia difciplinarum, parqm indigentia ptopria, vc inquirac & 

 obferuecrcs difcendas. 



6. §!jis,nam efl materia difciplinarum ? Tcrmini flmplices, 

 &axiomata, ex quibus conftant. 



7- QuMam efi forma difcipitnarum; Vnio ac difpofitio 

 prxcepcorutn. 



8 . 'Sl^mam funt principla cognofcendi in difciplinis^Sant par- 

 tim primi & gcueralifrimi ccrmiui, partim prima & genera- 

 lidima axiomata. Nam ab illis reliqui termini-, ab his reliqua 

 axiomata dcpcndent,qux idco appcllaucurconclufiones. 



9- Sluot fint obferuanda in iftis frineipiis ? In gcnere ifta cria; 

 propriecates, norma, & diuifiones ipfotum j cum in fpecie.qux- 

 nam finc principia regulatiua ia fingulis difciplinis. 



Compendium 



L I B E S. IV. 



D I D A C T I C A. 



I. Huid efl Didaclica!'En: doftrina prxcognofccnda , de 

 ftudio difciplinarum ; in generc, & in fpecie. 



i. §luinam efl recla ratio fludiorum ingenere > Vt cogice- 

 mus de fine difcenti2:;rcmoueamus impedimenta illius ; & ad- 

 moueamus media ejufdem. 



3. §iuifnam debet nobis effepropofittts finit in fludiif^iVt nobis 

 proponamus ance omnia gloriam D e i , & faluiem animx; 

 tum vt bene cognofcamus res prsftances , iisque coo-nicis re- 

 <ftcvcamur. ^ " 



4- §us-ncimftmt impedimenta fludierum'! Extra noi quidem 

 funt diabolus, & ipfius fquama : in nobis auteni ert impotcntia 

 naturalis, vcl malitia. 



^. ^inam funt media fludiorum ? Ifta quatuor : Ptetai, qu3 

 Dei benedidioncmimpecremus: DeK<«n<r/«r«, nefimus e,',i 

 "fot x;,'fet, : Dlligentia , qu.a adeamus , & audiamus pra:cepco- 

 rem,legamuslibros, fcnbamus vcilia,& reperamus audica, le- 

 fta , & fcripta : deniquc Ordo tcmporis , rerum , & aftionum 

 noftrarum. 



tf. §ltt.(nam efl recia ratio fludiorum injpecie ? Duo inprimis 

 ibi funt obfcruanda. i. cur ha:c vel illa difciplina fit difcenda. 

 i. quomodo fit difcenda. Nam prius illud facic vc ferio afFcl 

 «Su compleftamur difciplinam : pofterius cfficit, nc affedus 

 illc fit nudus. 



7. Cur difciplina, htc 'velilla, efl difcenda ? Ob nobilitatcm, 

 & vtilitatem. Nobilitas cft antiquiMs , dignitas, ccrtitudo, & 

 lucunditasciusrvtilitas eft theoretica.vcl praaica,& hxc in ec- 

 clefia, politia, occonomia. 



8. Qpfcmodo h>ic vcliUa difcipUna efl difcendarltavi cogice- 

 tur de ingenio fcu apcitudine difcentis, auchoribus legendls & 

 tcmporc quod cuique difciplinxeft impendendum. 



9. Intelligo iam tua prtcognita.Velim qmque mmc inteUigere 

 ipfomm -vfum. In qualibet drtfciplin.i, ( v.g.in theologia, juiis- 

 prudcntia, cthici, grammatic.i,&c. j oportet adhibere ifta pra:. 

 cognita , & omnium prinio cxpcnderc ipfius nacuram & ftu- 

 dium. Sed iam accedamus ad ipfa difciplinarum compcndia. 



cognofccndi 



L I B E R V. 



L E X I C A. 



I. g«rV efl Lexica ? Eft ars tradcns modum 

 Vocabulorum fignificationcs. 



^■§luomodo pojfunt feliciter cognofci fignificationes iftiiSi pri- 

 tno proponantur Radices alicuius lingiia:, & quidem hatmo- 

 nicc:dcinde adiungatur Nomcnclatorvnmcrfx Encylopa:dis:: 

 dcnique proponatur Lexicon plLTum harmonicum , in quo fint 

 omr.ia vocabula.phrafcs clcgantiores,prouerbia,&fimilcs flores. 

 5- &"'^ afpeUas Kadices ? Vocabula , qiia; in aliqua lingua 

 funtpiima,ita vt rcliquainde pcndcant. 



i. gjuid appelisf Harfnoniam ': Conncn\enthm lingaarum; 

 qu.T fane pJurimum iuuac memoriam. 



L I B E R VI. 



GRAMMATICA. 



i, §lKid efl Gramtnnticti ! Eft ars tradcns modil pure loqucdi. 



I. ^lfiotttple.K- efl ? Generalis, & Ipecialis. 



3. S^uid eft Grammatica gcneraLt6 ': Eft introduiftib de piiri- 

 tacc fermonis . cmniurii linguatuni Grammacicis prsmiccen- 

 da. Eftque docciis, vc! vcens. 



4. &uid traJlt Grammatica generali-i docevs ? Finem fubic- 

 <aum,& inftrumcnta, fcunicdia Grammatica. 



5- Sii'« '//?»'« Gr«wraa;;Vai ? Tiadcre inftrumenca, cua:gu- 

 bernant puiitatcm fetmonis. 



6. &Hodnam efl fubieHnm Gramatic£mo^ai pure loqucndi. 



7.§uotupliciafunt inflrumenta Grammtitica'.M\a. fuiu (im- 

 plicia, fcu ecymologica;alia compolita, fiue fyntaaica. 



^. Inflrumenta etymologica ijua dicis^Ei, qaa: refpiciunt 

 fingulas voces. 



9. ^otupliciafunt inflrumenta etymologica ? Alia funt pri- 

 ma, alia orta. 



10. ffiutnamfunt^ prima ? Licera , & Syllaba. Vtrobique fpe- 

 (ftaf ur diuilio & afteaio, & hxc cft quantitas, accentus, & me- 

 taplafmus. 



II. &ua.nafunt inflrumenta etymolo^ica orta ; ParteS oratio- 

 nis numero ofto : in quibus attendcndx affccliones, & fpecics. 



(1. ^utnam ftint ajfecliones partium oratioriU ? Variatio, O- 

 liginatio.Refolutio , .■Inalogia, Anomalia,& Degcneratio, 



ij. Sluinam fiint ^ecies fartium orationii ? Alii funtflexi- 

 biles, alia: inflexibilcs. 



1 4. Partcs orationis flexibiles quot ? Sunc numero quatuor: 

 videl. Nomen.Pronomcn, Verbum, & Participium. 



'5- fiu>i i^fl ^omen ! Vox variabilis per cafum. Eius aniina 

 cft Declinatio. 



16. S^tiid efl Fronomen ? Eft nomen generaliter rcm nomi- 

 naris. Eius anima eft referri ad nomcn. 



17- &jtidefl Verbum'. Eft vox variabilis per tcmpus & mo- 

 dum. Eius anima eft Coniugatio. 



1 5. Sjuid eji Participium ? Eft nomcn a verbo deduflum, fi- 

 gnificanscempus. Efusanimacft refcrn ad verbum 



19. Voces infexibjles <}u<i funt ^! Qux cerminacionem fixam 

 recinent:vt Aduerbium, Prspofitio, Coniunaio,& Intcrieaio. 



io. Ad uerbum quid! Eft vox quahtatem aliquam vocis f!e- 

 xibilis fignificans, lccundum noucm pra;dicamenta accidcntis. 



i t. Pnpofitio quidi Eft vox adfignificans motum, \el quietc. 



11. Coniuncfio quid! Eft vox conjungcns oratiouem. 

 2.3. 7;«mV:!?/o 5«/V' Eft voxnotans afFedlum animi. 

 i-4-Inftrumenta fyntailica quA funt ? Ea refpiciunc voccs 



conjundias : suntque numcrolex;videl.Conuenicntia , Reftio, 

 Syntaxis ornata & vatiata, Diftin(3:io,& Figura lyntaftica. 



2.5. 6)uid tradit Grammaticavtens ^ Ccnekos, Sc .malyfeos 

 grammatica; rationem. 



m. Grammatica jpecialis qua ; Eaeft linguarum principuni, 

 vel minus principuni. Ibi eft Grammatica Hebraica ( cui 

 additur Aramica ) Gr.Tca & Latina : hic elt: Gr.immatica 

 Germanica Claij, Gallica Rami , Hungaiica Albcrti Mo- 

 Inar, &c. 



L I B E R VII. 

 R H E T O R I C A. 



I. §luid eft Rhetorica! Aisttidens modum ornate diccndi. 

 z. §>uotfiplex ejl ? Gcncralis, & fpccialis. 



}. &uid proponit Rhetorica generalis ? Finem fuum, qui cft 

 traderc modum ornandi orationcm : lubjciftum fuum , quod 

 cft ipfe m.odus ornaiidi orationem : & media fua, icu inftru- 

 menta. 



4. §luet funt media,feu inflrumenta Rhetorica! Quatuor c 

 videl.tropuSjfigura, vox & gcftus :e quibus duo priora rcfpi- 

 ciunt orationem formadam ; duo pofteriora,promulgandatn. 



5. &HideSi tropMl E(t crudita permutatio argumentorum 

 Logicorum. 



6. &uet fiint in tropo '^eHanda ? Tria:nim.irum caufae, pio- 

 prietatcs, & fp ecies. 



7. ^««yj<K/fa;(/i?!-c/>i.'Nccertitas& voluptas. 



8. S^uot ftint proprietates tropi ? Pra-cipus funt quatuor:puta 

 emphalis, catachrcfis, hyperbolc, & allcgoria. 



?• &"" funt Jiecies tropi f Quatuot : vidcl.mctonymiaj ito. 

 nia, metaphora, & fynecdochc. 



10. g);(jVe/?jfj-«)vj .'Ertinftrumcatum, quo habitus oratio- 

 nismutatur. 



II. g^(o/«/./f.r f/?? Duplcx: didVionis vidcl. & fcntentiac. 

 12. Fignra diciionis quotupltx ? Pcimaria,& lccundaria. 

 IJ- §luot funtfigurn dicfionisprimari.i .■" Di:Km. 



14. Sluot funt figur.i diSiionis fecundari.i?\'\o^\nn quinquCi 

 I 5. Figiira fetjtentii quotnplcxiVnmMM, & (ccundaria. 



16. Sluot fiint fgur.sfententiA primari<t.'Dcccn^. 



17. &uotfuntf!gurifentent!iifrcHndarii!W\g<niio{\o. 

 iS. &iomodo confideratur vox in Rbetoricis 2 Ratione quaiv 



titatis,qualjt3tis, litcrarum & fyll.ibaram.vocum, rerura , affc- 

 (ftuum& fexpartiumorationis. 



19. &uomodo hic confideraturgeHusi Rationc totius corpc- 

 ris, & finguIarumpaTtium. 



20. Qfiid propcnit Rhetoricavtens > Genefis &aDaIy(is rhe- 

 toiica: rationcsn. 



