3^ 



Compendium 



Ros, Grando, Ptuina, NebuU. In quarta clafe funt mcreo 

 raterrca.vti funt omnis gcncris lapidc"; cr nubibus decidentes. 



58. §^tet funt metcora apftirentiii''. Scptem:videl. Iris. Cha- 

 fma,Halo,Parclius, Paralclcnc.Virga:, 8c Vatij colores inccna: 

 figura:. 



59. SAtii de eorpore tmperfecli mixto ■.quodnam dicis corpifs 

 perfeBe mi.>:tum ? In cjuo clcmcnta rcda(£la funi ad medium , fi- 



uediuturnam rcmpcrit.m. 



40 &iiotnplex efl corpus perfecilf OT/'A.-/«/«?Triplex:Minerale, 

 Vegetabilc, & Animalc. IUud clt inanimatum : iftud , & hoc 

 aniraarum. 



4'- ^odnam dicii minerale ? Quod ex fulphure aqux infi- 

 to generatur. Eius do<Srina dicirur Oryciolo^ia : quia minera- 

 liavfitatc dicuntut Foflilia. 



41. eiuotiif /ex eji mineraletT lipkx, videl.lapis, mecallum, 

 & media: naturs. 



43. Lapii '[uid ? Minetale genitum ex tcrreftri & glutinosa 

 matcria. Eflque prctiofus, vel vulgaris. Prcnola? eft vel nobi- 

 lior, qui dicicur gcrama, vt adamas, fmaragdus;vtl ignobilior, 

 qui leperitur vcl extra corporaanimalium, vt mjgnes , mar- 

 mor, cryftallus ; vel in animalibus.vt chelidoniiis , bufonites. 

 Lapis vulgatis eft vel porolus, vt pumex ; »cl folidus , vt (ilex. 



44. §!jiid eft metallum ? Mincrale , fufile ac duftile , ortum 

 ex aqua vifcosa mercuriali & fulphurea. 



i.-j . §lHot fttnt meta'Ja?Sc^tcm; e quibus aarum cftperfe- 

 i£lum ; reliqua dicuntur imperfefta , vt argcntum , ftannum, 

 plumbum , ferrum, cuprum , & argentum viuum. Scptem ifta 

 metallaelcganter confcruntur cumTeptcm planctis. 



45. Mineralia medii naturn qu&fitnt ? Succi metallares, vt 

 fai, fulphur, vitnolum, S:c. ac terrx mct.allares,vt creta,cinn3- 

 baris, &c. 



47. Corpm animatum quodnam efl ? Q£od h.ibet vitam c- 

 uidentiorem. Et in eo fpectantur afFcftio , videl. vita euidens, 

 facultas vitalis,& fanitas:itcmque diui(io,qu6d fitiregetabile,& 

 animale. 



4 S . Corpus vegetabile quodnam ? Qiiod anima vcgetante eft 

 ptxditum. Eiusdoftrinadicitur Botanica & Phytologica. 



49. &uomodo confideratur ?\n gcncre, & in fpecie. 



jo. §luomodo /«^^»f«?Refpcftu diuihonum gcncralium. 



yi. Slus.fiint diitifiones _fi;«frato ? Vcgetabile prouenitna- 

 turalitet,vel arcificialiter ; eft ma^is, vcl minus longxuum ; eft 

 domefticum ,vel cxoticum;cft montcnfcjfvlueftre ,vcl horten- 

 fe ; eft terrcftrc, paluftrc , vcl aquaticura ; eft femperuirens, vel 

 perdifolium;malculinum vel fcpmineum;amicum,vclinimicum 

 alceri vegccabili ; calidum , frigidura, hnmidum, vel ficcum in 

 primo, fecundo, tcrtio, vc! qu.irto gradu. 



51. An itaque fe.xui cadit in planfai.'^on,n\[i analogicc, 



55. Injpecie quotuplex efl ve^c^e/abile^ lm<jtQ.'i(eAam, vt fun- 

 gi , vifcum & tubera ; vcl pctfedtum , & hoc cll vcl minus^ vt 

 hcrba, & fuffrutex;vel majus , vc frutex , & arbor. 



54. Herba quotuplex ? Alimentaria , medicamcutofa, vel co- 

 lonaria. 



55. Suffruticiiexemplacedo. Rofa.rofmarinus, hyiTopus. 

 ^6 . Da exempla fruticii ? Sambucus, ciniiamomf!, capparis, 



57. Arbor quotuplex ? Frugifcra , ve! fterilis. 



58. Corpm animale quidiia viucns anima fcnfiriua prxditii. 



59. Sluomodo confideraturf Ingencre, & in Ipecie. 



60. &ttiefl confideratio generalii''. IWsl cxpendit partes , & 

 affedtiones animalis. 



61. Partes animalii qiu^ Anima fcnfitiua ; & corpus organi- 

 cum ; cuius parccs varias pcrfcquitur Anatomia humana. 



6t. Affediones animalis qua f Principalcs funt fcptem ; vi- 

 del. Senfus extcrnus & internus ; ludicium fcnfitiuum ; .'^ppe- 

 citus.fiue Cupiditas ; Affeftus;Loconiot!ua ; Refpiratio ; Mica- 

 tio,fiue pulfus : minijs principalcs funt Manducatio , Bibitio, 

 Vigilia, Somnus, & Infomnium. 



Cti,. Animal injperie qiiotttplex^i lnit\on:t\e 8c t:mon:^\e. 11- 

 ludcft bcftia,& eius doArina vocatur Therologia : hoc homo, 

 & ciusdodlrina Authropolngia dicitur. 



64. Beflia quoluplex ? Volatilis, aqcatilis, tcrrcftris,vc! am- 

 , phibia. 



■??. folatilii hcHiaqtiotnphx^ Fft vcl auis.caquc maior, mc- 

 diocris, ac minor : vcl infciluin alatuni, vc apis : vel ferpens a- 

 latus, vtbafilifcus. 



6<:. Beftia aqitalilis quotuplex ? Eft vcl pifcis , & is maior, 

 mediocris, ac niinor : vcl zoophytum aquatilc, vt pulmo mi- 

 rinus : vel fcrpcns aquacilis, vc hydrus : vel infcftum aquanle, 

 Vt pediculus marinus. 



«■7. Beftiaterreftris q'iofuplex.'V-<\ pccm , anima! cicur : vcl 

 bellua.anima! fcrum.-vcl limilispecudi •■ vcl (utiilis bcllua; : vel 

 ferpcns tcrreftris : vel inreftum tcrrcftre:vel zoopliytum ccrre- 

 ftrCjVtarbor pudica. 



6$. Animalrationale,homo,qHomodo confideratur'! Rationc 

 cflentia: & exiftcnti.r. Ejfentl.i pcndct a caufis tum cxteniis, 

 vt eftfinis&.efficicns ipfiusituin intcrnis, vc cft miteria , put.i 

 corpus, &forma, videlicct anima tarionalis. Dodlrina corpo- 

 ris huraani pcr exccllcntiam dicitur Somatologia;zn\mx , PJ}- 

 (liologia. Soinatologia eft thcorica, vci pradlica , qua; dicitut 



Anatomica. Vtrobique expcnduntur partcs corporis buraatii 

 primaiia; & fccund<iri.x. Primarix funt contincntcs , vcl con- 

 tcnta-. Contincntcs luiu fimiljtes , vcl diinirii!:ircs. ExiftiKtia 

 hominis conlidcratur qiuntum ad fcxuin ^ & facult.ues prj- 

 mas, vt funt intellciSlus & voluntas ; itcmquc ottas ,' vt eft fa- 

 cultasloqucndi, numcrandi, mcnfurandi.poiidcrandi , caucii- 

 di, lcribendi, lidcndi & flcndi. 



C^.Satisdc Phyfica fimplici-.^uid eft Pljyfiva cottatiuaVHxc 

 dicitur Phyfiognomi.i, fcu Phyfiognonioau, qux n.i[ui.ini cor- 

 poru ei ccrtis lignis fxpllc,it:idquc tum ingcnere,tun) in Ipccie. 



70. ^jiid Phjfiognomia docet in genere ? Signoruni iMiyfio- 

 gnoniicorum diffcicntias , & \oci. Differcntia fim,c\a6A alia 

 iint ncccilaria , propria & pcrmanencia , alia coiitiiio;ciitia , 

 comnHlma & tranlcuntia. Lcca, cx quibus ifta iigna iiamuntur, 

 lunt Quantitas contiuua & diicrcta, Qualitas , & motus, 



71. Phyjiognomia infpecie qiioiuplex'! Cix\cl\'\i, &: hibca:\c- 

 ftis. Illa cx quantitatc, luce, colore & motujcorporumccclc- 

 ftium pronunciat dc iploium natura .- harc cft vcl elcmento- 

 rum , a quorum puritatc, niotu , & ponderc indicar de indok 

 iplotum : vclclcmeniatorum, putawf^ccirorajH.inquibus obicr- 

 uarc oportct luccm, colorcm , figuram ,puritatcni, & motunT, 

 mincraiiitm, in quibus cxpcnduntur color, pondus,& fignatuta; 

 vegetabilittm, in quibus attenditur fignatuia rationc ftcllaruni, 

 niembrorum,& morborum hominis , itcmque beftiarum : .{^ 

 denique animalium , vbi exccllit Phyfiognomii huniinis,cuius 

 tempcramcntum & affciSus varii coili<T-untur ex ficniis , qua; 

 vel a roto corpoie, iplius nenipe quantnate & qualuate, vcj a 

 partibusextcriocibus,capite,collo,thoiacc,ac artubus petuntur. 



7 1 . Vltima Phyfices pars reftat,nempc Cofmologia.Hanc qiio- 

 que brenitcr delinca. Cofmologia eil doftcinadc mundo : cu- 

 lus principia & proprictates oportet expendcic. Principia 

 mundi cxtema luntcfficicns, Deus creator, qui fpatio lcx dic- 

 rum crcauit ccclum, tercani, & aquani, & omnia qui- lunt in 

 iis: itcm finis, quieftgloria Dci & hominis vtilitas : inteini 

 funt matcria , & lotma. Proprietates funt abioluta:, vcl rciatx. 

 Illa; Ipcftant vel quantitatem, vt Vnitas, Finirudo, Magauudo, 

 & Connexio partiurn ; vel qualitatem, vt Pcrfeiaio , Pu!chl-i- 

 cudo , Vita, Pknitudo , Figura, & Corrupcibilicas, vel raocum , 

 vt Retolutio ac Rcnouatio mundi excrema : Hx funt numcro 

 tres, Locatio p3(liua,qua mundus eft in loco luo interno ; Lo- 

 catio pafliua , qua mundus eft locus rellquoium corporum -, 

 & Rclatio ad Deum , quod fic fpcculum iapientia;, potciitix ac 

 bonitjtis Dci ; itcmque ad homincm , quod ipfum fouec ac 

 docet. I 



L I B E R XIV. 

 ARITHMETICA. 



I. §}uid eft Arithmetica^Bcnc numerandi i'cicnti.a. 

 1. §liiid efl bene numerare ? Numeiorum affeiliones aitifi- 

 ciose computarc : idquc cum in genctc, tum in Ipccic. 



3. Siuotuplex eft generaiu computatio.'S\m^lc-x, & companta. 



4. Compittatio fimplex qitid eft ? Tradatio numerorum 

 cxtra comparacionem confidctacorum:qi:i luut liomogcnci, vd 

 mifti : & illi vel integri, ve! fraiHi. 



5 . Computatio nttmcroriim integrorum quot modisfit ? Qu^in- 

 que niodis , qui vfitace dicuntur quinque fpecics : qualesfunc 

 Niimeratio , Additio , Subcraftio , Multiplicatio, & Diuifio. 

 Perficiuntur autem ift.v vcl calculis.vcl notis nunierorum. 



tf. Numeratio quid efl ? Qnlinamcio^^nw^ ccrta fumma er- 

 primitur, velcalculis in abaco, vel notis numcrorum , qux i 

 dcxtra verfus finilttam ira diftinguuntur, vt tcttio quoque lo- 

 co ponatur virgula. Prima virgula notat niille, fecunda mil- 

 Icna , tertia & lcqucntes rcquirunt aduerbia numeri millies, 

 ccntics.&c.cxcmpli grati.i r 3 ,474, 557,895 ,45 ir,vicics ter mil- 

 lics rnillics millcna millia : quadringenties fcptuagies quatcr 

 niiliics millena millia : quingcnta iex,iginta lcptcm millenl 

 miilia: odlingcr.ta , non.igintatria millia: quadriuginta quin- 

 quagintafel. Compendij clusa hic vtiinur vocibus tonna& 

 miUio. Ton^a.i ccntum miliia, looooo. i\Mo dcccm tonnas 

 compleftuur, hoc modo loooooo. 



7. §lttid eft Additio^ Cum duo vc! pluies numcii in vnam 

 fumniam colliguntur. Probatio cius fi: vcl pct abicdionem 

 noucnari;,vcl pcr fubuaftioncm , camque geminam. 



8. iS>uid cft Snbtraclio ? Cum numcrus minor aufcrtur a 

 maiorc ad hahcndum rcliquuni. Probatio fic vc! per abicdio- 

 nem noucnan;, vcl per additionem refidui & infcrioris , vel pcc 

 fubtr,iiftioncni rcfidui .i luperiore. 



9. Sltiid eft Multiplicatio ? Eft duftus vnius nuraeri in a- 

 liuni, ac proindc cft compendium addicionis. Hanc Ipcciem 

 gubcrnac Abacus rytlvigor.-c, inquo fi priinos noucm nume- 

 rosnoris ,f,icilc fiicrit rcliquos noffc:quia in qualibct lcriepri- 

 nius nunicrus .i quo lcries denomin.icur , additus (umm.i; pra:- 

 ccdeiiciscxhibet numcrum qu.-clitum : vc in quart.i icrie fem- 

 peradditur 4.vcrbi graaa iC.i 0.14.1 8.31.51?. Probatio raulti- 

 plicacionis fic vcl pcrabieilioncm noucnari; , vcl pcr diuifio- 

 nera. 



10. gV«;Wf/? !)/«//;<' .'Eftmuiciplcx fubduclio , qu.r nuine- 

 rtrai*a uumero tocics fubducic , quoticsficri potcft, v: habea- 



